Over kinderdagverblijf & Naschoolse opvang Bambini

Mei 2016

Pedagogisch beleidsplan

Inleiding

In dit handboek is opgenomen het pedagogische beleidsplan kinderdagverblijven en Buitenschoolse opvang. Een uitgewerkt pedagogisch werkplan zal op de betreffende locatie aanwezig zijn. De vestigingmanagers van de kinderdagverblijven zorgen ervoor dat de directrice, mevrouw A.D. Vries, en de oudercommissie van de vestigingen, een exemplaar van het op de locatie gerichte werkplan in haar bezit krijgt. De pedagogische werkplannen/protocollen worden opgenomen in een losbladig systeem, zodat bijstelling van de plannen/protocollen op elk moment mogelijk en duidelijk is. Het Pedagogisch Beleid is inzichtelijk voor alle ouders op de locatie en zal gepubliceerd worden op de website www.bambinikids.nl 

In dit pedagogisch beleidsplan komt in hoofdstuk 1 de visie op het kinderdagverblijf en NaSchoolseOpvang, op het kind, op de rol van pedagogisch medewerkers, evenals de visie op signaleren en preventief handelen en de positie en de rol van de ouders. Vervolgens wordt in hoofdstuk 2 de inrichting van de ruimtes beschreven. In hoofdstuk 3 wordt aandacht besteed aan diverse facetten die te maken hebben met de organisatie. Het plan besluit in hoofdstuk 4 met het pedagogisch werkplan.

Hoofdstuk 1

1.1 Visie op het kinderdagverblijf en de Buitenschoolse Opvang.

De kinderdagverblijven van Kinderopvang Bambini bieden hele dagopvang aan baby’s van 8 weken tot kinderen van 4 jaar. De opvang is dagelijks van 07.45 - 18.30 uur.

Op alle vestigingen is verlengde opvang mogelijk van 7.30-8.00 uur. De Buitenschoolse Opvang bied opvang vanaf 11.30 tot 18.30 uur. De opvang is geschikt voor schoolgaande kinderen van de basisschool. Over het algemeen gezien dus voor kinderen vanaf 4 jaar tot ongeveer 13 jaar.

In het kinderdagverblijf en de Buitenschoolse opvang staat het kind en respect hebben voor kinderen centraal. Er heerst een pedagogisch klimaat, een huiselijke sfeer, waarin ruimte voor groepsopvoeding en voor individuele ontplooiing van kinderen aanwezig is.

Buiten de dagelijkse verzorging van kinderen, biedt de omgeving een stimulans aan kinderen om zich zowel lichamelijk, sociaal-emotioneel, creatief, taalvaardig en verstandelijk te ontwikkelen. Maar ook biedt het een klimaat waar kinderen zich bewust worden van maatschappelijke gangbare normen en waarden, waarbij de eigenheid van ieders (culturele) achtergrond gerespecteerd wordt, zolang dit niet in strijd is met de uitgangspunten van het pedagogisch beleid.

Veiligheid geborgenheid en vertrouwen zijn basisbegrippen waar het de opvang betreft net als samenwerking met ouders, waardoor afstemming over de opvoeding van de kinderen optimaal kan plaatsvinden. In de kinderdagverblijven komt men kinderen en personeelsleden uit diverse culturen tegen. Onze samenleving verandert steeds meer in een multiculturele samenleving en de kinderopvang is hier een weerspiegeling van.

Omdat kinderen, ouders en medewerkers uit allerlei culturen zich thuis moeten kunnen voelen in de kinderdagverblijven, moet een ieder zich (deels) kunnen herkennen in de uitstraling en inrichting van het kinderdagverblijf en in het aanbod van spel- en activiteiten.

1.2 Visie op de rol van pedagogisch medewerkers

Het tot uiting laten komen van de hierboven beschreven visie vraagt vaardigheden en kwaliteiten van de betrokken volwassenen.

Wat vraagt dit van pedagogisch medewerkers?

Pedagogisch medewerkers spelen een belangrijke rol bij de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen. 

Zij bieden als volwassenen de mogelijkheden en uitdagingen aan kinderen om zich in meer of mindere mate te ontplooien en hun eigen weg te zoeken in de samenleving en in het kinderdagverblijf. Zij zijn ook degenen die de veiligheid bewaken en zorgen voor een prettige sfeer in de groep.

Pedagogisch medewerkers zullen door middel van overleg met de ouders zorgen voor een op elkaar afgestemde pedagogische aanpak. Zij zullen in overleg met collega’s de signalen van individuele kinderen of vanuit de groep bespreken en waar nodig de pedagogische aanpak aanpassen of bijstellen om bovenstaande visie te bereiken.

Dit vraagt een professionele houding van alle medewerkers, maar in hoge mate van pedagogisch medewerkers. Dat betekent dat naast de verzorging en begeleiding van de kinderen, plezier maken met kinderen, enthousiast en vernieuwend zijn, plezier in het werk hebben en dit uitstralen, voorwaarden zijn.

Ten aanzien van kinderen betekent dit, dat:

  • pedagogisch medewerkers zich bewust zijn van hun voorbeeldfunctie en handelen hier naar. Kinderen imiteren volwassenen waar zij mee omgaan op allerlei gebied.

VOORBEELD: Een pedagogisch medewerker gaat in aanwezigheid van een paar kinderen op een stoel staan om snel een slinger op te hangen omdat iemand jarig is. Later in de ochtend, nadat de kinderen getekend hebben, klimt Chantal eveneens op een stoel om haar tekening aan de wand te hangen. De stoel begint te wiebelen en Chantal valt er bijna vanaf. De afspraak met de kinderen was om niet op tafels en stoelen te staan.

  • pedagogisch medewerkers zich bewust zijn van de eigen normen en waarden. Zij staan open voor normen en waarden van anderen en van andere culturen en zij zijn zich bewust van de normen en waarden die Kinderopvang Bambini uitdraagt. Dit uit zich in het tonen van een nieuwsgierigheid waar de andere aanpak vandaan komt en het in gesprek gaan hierover met collega’s en ouders. Hiermee zal ook het begrip voor functioneren van individuele kinderen vergroot worden. De normen en waarden van Kinderopvang Bambini worden mede hierdoor gevormd.

VOORBEELD: Fenna van elf maanden is, alhoewel ze pas geslapen heeft, erg onrustig en huilerig. Ze wil niet spelen en vindt geen afleiding in het kijken naar de andere kinderen. Ze laat zich ook niet door de leidster troosten maar wijst met haar hand naar de hoek waar haar speen ligt. De leidster is zelf geen voorstandster van het geven van een speen overdag, maar ze weet van de ouders dat Fenna verknocht is aan haar speen. 

De ouders hebben er geen moeite mee als ze deze gedurende de dag krijgt. Ze pakt de speen en geeft deze aan Fenna. Als Fenna gekalmeerd is en weer plezier heeft in het spelen, laat ze de speen vallen. De leidster pakt hem op en ruimt hem weg.

  • pedagogisch medewerkers creëren de basis voor veiligheid en vertrouwen in het kinderdagverblijf en in de groepen en zorgen voor een uitdagende binnen- en buitenruimte.
  • pedagogisch medewerkers benaderen kinderen op een positieve manier, bouwen een goede band met hen op en zijn consequent in hun handelen. Zij werken op een opbouwende wijze met elkaar als groepsleiding en met ouders samen.
  • pedagogisch medewerkers richten de ruimte in en bieden een activiteiten- en spelaanbod aan dat is afgestemd op de leeftijd en de ontwikkeling van de (individuele) kinderen.

De dagindeling is voor de kinderen duidelijk, de aanwezige leidsters zijn (zoveel mogelijk) bekend, er zijn duidelijke (groeps)afspraken en er zijn rituelen op speciale momenten.

Kinderen mogen dingen uitproberen, maar leidsters bewaken hierbij altijd de grenzen en stimuleren waar mogelijk.

VOORBEELD: De pedagogisch medewerker geeft Lex een compliment: “wat goed dat je mij geholpen hebt met tafeldekken, met z’n tweeën zijn we snel klaar”. ‘s Middags wordt er geknutseld. Barrt van tweeëneenhalf, pakt een schaartje en probeert in het papier te knippen. Ze gaat erbij zitten, laat hem zijn gang gaan, maar houdt het wel in de gaten.

  • pedagogisch medewerkers zorgen voor de dagelijkse verzorging van kinderen en hebben kennis van verzorging,voeding en hygiëne.

Bij de lichamelijke verzorging van baby’s volgen leidsters zoveel mogelijk het dagschema van het individuele kind in overleg met de ouders. De oudere kinderen volgen het groepsschema van het kinderdagverblijf. Leidsters reageren in hun handelen zoveel mogelijk op wat de kinderen zelf aangeven.

Over het wel of niet slapen gaan van de kinderen treden de leidsters in overleg met de ouders, omdat het slaapgedrag per kind erg kan variëren of veranderen.

  • pedagogisch medewerkers laten kinderen altijd de handen wassen voor het eten en na het naar het toilet gaan. 

 Zodra een kind interesse toont in een potje of wc stimuleert de groepsleidsters dit spelenderwijs. Zij doen dit in overleg met de ouders zodat er afstemming met thuis plaatsvindt. Een kind wordt nooit gedwongen op een potje of wc te gaan zitten.

  • pedagogisch medewerkers zorgen ervoor dat de voeding gezond is en altijd op een hygiënische manier opgediend wordt. Er wordt rekening gehouden met diëten of voedingsmiddelen die vanuit een levensovertuiging juist niet of wel gegeten mogen worden. Varkensvlees wordt standaard niet gegeten in Kinderopvang Bambini.
  • pedagogisch medewerkers overleggen met ouders dat bij traktaties de voorkeur naar een gezonde traktatie uitgaat. Bij uitzondering zal hier op het kinderdagverblijf op speciale momenten van afgeweken worden.

VOORBEELD: Micha van tien weken is aan het wennen in de babygroep. Micha heeft al een redelijk vast slaapritme volgens zijn ouders, maar alle nieuwe indrukken die op hem afkomen maken hem wat onrustig. Om hem goed in de gaten te kunnen houden en snel op hem te kunnen reageren, leggen de leidsters hem te slapen in de box. Als hij wat ouder en rustiger is en de leidsters hem wat beter kennen, gaat Micha bij de andere kinderen in de slaapkamer slapen.

  • pedagogisch medewerkers leven zich in in de belevingswereld van het kind en hebben kennis van de ontwikkelingsfasen waarin kinderen zich bevinden. Leidsters hebben een signalerende functie. Leidsters stellen zich regelmatig de vraag: “wat betekent hetgeen ik ga doen voor dit kind of deze groep kinderen”? En “voelen de (individuele) kinderen zich goed bij de manier waarop we ons dagelijkse werk doen”?
  • pedagogisch medewerkers noteren dagelijks de bevindingen van de dag en van de kinderen in een overdrachtsschrift. Ze houden regelmatig besprekingen over het kind met de groepscollega’s en leidinggevende(n), waarbij ze stilstaan bij het functioneren en het welbevinden van (individuele) kinderen.

Eenmaal per jaar zal elk kind als voorbereiding op het jaarlijkse gesprek met de ouders door de groepsleidsters gericht geobserveerd worden. Minimaal eenmaal per jaar zal de leidinggevende in de groep gericht het welbevinden van kinderen observeren en dit bespreekbaar maken bij de pedagogisch medewerkers en de manager. Van alle besprekingen en observaties wordt een schriftelijk verslag gemaakt, zodat ontwikkelingen gevolgd kunnen worden.

VOORBEELD: In een van de peutergroepen heerst al langere tijd een onrustige sfeer. Er wordt veel gerend en de kinderen rennen van het ene speelgoed naar het andere. Niets wordt echt afgemaakt. De groepsleidsters merken dat ze de laatste tijd veel meer voor ‘politie-agent’ moeten spelen, de kinderen geen plezier hebben in de activiteiten die bedacht zijn en zij zelf erg moe zijn aan het eind van de dag. In de werkbespreking wordt dit besproken. Ze constateren dat er momenteel veel kinderen in de groep zitten die veel bewegingsruimte vragen en besluiten activiteiten te zoeken waarbij deze kinderen meer van hun energie kwijt kunnen en een leidster vaker met dit groepje kinderen naar buiten gaat. De andere leidster kan dan met de overige kinderen een andere activiteit gaan doen.

  • pedagogisch medewerkers stimuleren en ondersteunen kinderen zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen.
  • pedagogisch medewerkers zorgen voor een breed aanbod aan mogelijkheden voor kinderen om zich lichamelijk, creatief, sociaal, emotioneel, taalkundig en verstandelijk te ontwikkelen.

Dit uit zich in het aanbod van het aanwezige spelmateriaal, maar ook in de verschillende activiteiten die gedaan worden. Creatieve activiteiten bundelen vele ontwikkelingsmogelijkheden en hebben hoge prioriteit in het dagelijks werken. Dit wordt zowel binnen als buiten uitgevoerd en aangepast aan het niveau van baby-, dreumes- en peutergroepen, en naar de verschillende leeftijden op de NSO.  Uitingen hiervan zijn: knutselen, woord- en taalspelletjes, dans en gymnastiek, muziek maken en zingen, poppenkast spelen, samen iets bouwen van afval of knutselmaterialen, stoep krijten, balspelletjes en dergelijke. Zij bieden kinderen, op allerlei momenten, regelmatig mogelijkheden zelf te kiezen wat ze willen doen of hoe ze het willen doen. pedagogisch medewerkers laten kinderen zelf dingen uitproberen, fouten maken en het opnieuw uitproberen al dan niet met ondersteuning van anderen. Ze stimuleren kinderen zichzelf aan- en uit te kleden en helpen bij de moeilijke onderdelen, zoals bijvoorbeeld veters losmaken of strikken. Zij laten zoveel mogelijk kinderen zelf hun ruzie oplossen en nemen daar waar nodig een begeleidende rol hierbij in.

Met de allerkleinsten wordt er gezamenlijk met de leidster op de matten gespeeld. Hierbij wordt gebruik gemaakt van zacht speelgoed zoals ribbelboekjes en zachte poppetjes. De baby’s worden bij deze spelvorm gestimuleerd om grijpbewegingen te maken. Doordat de leidster samen met het kind speelt geeft het persoonlijke aandacht aan het kind.

De interactie tussen kind en leidster wordt nog eens extra ontwikkeld, net als het leggen van lichamelijk contact doordat het kind spelenderwijs ook de handen van de leidster pakt.

Ten aanzien van ouders betekent dit, dat:

  • pedagogisch medewerkers zorgen voor de juiste combinatie van professionele afstand en betrokkenheid ten opzichte van kind en ouders. Ze tonen altijd respect voor ouders en kinderen. Ze houden vertrouwelijke informatie voor zichzelf en zijn zich bewust van hun geheimhoudingsplicht.

VOORBEELD: Roy van twee komt wennen in de peutergroep. Leidster Anne kent Roy goed, want hij woont bij haar in de straat. Haar eigen kind en het zusje van Rick spelen veel samen. Om te voorkomen dat er een vermenging van belangen plaatsvindt in haar rol als leidster en als bevriende ouder, besluiten de drie groepsleidsters gezamenlijk dat een van de andere leidsters de belangrijkste oudercontacten onderhoudt.

  • pedagogisch medewerkers zijn zich bewust van hun mede opvoedende rol en daarmee het belang van een open en heldere communicatie met ouders. 

De samenwerking tussen leidsters en ouders begint bij het intake- en/of wengesprek, waarbij informatie uitwisseling plaatsvindt. Informatie over de verwachtingen die ouders hebben, de gang van zaken op het kinderdagverblijf en over het kind zelf. Vervolgens wordt er besproken hoe met bepaalde zaken om te gaan, hoe de terugkoppeling tussen ouders en groepsleiding aan de orde komt, etc. Na de wenperiode evalueren de leidsters samen met de ouders de bevindingen waarin teruggekeken wordt op de wenperiode. Gecheckt wordt of de gang van zaken op het kinderdagverblijf duidelijk is en hoe men verder zal gaan met handelen.

Daarnaast komt het voor dat kinderen na verloop van tijd overgaan van groep . Ook in deze gevallen wennen de kinderen eerst aan de andere groep. Dit gebeurt op het KDV altijd met een kind te gelijk. Mocht het voorkomen dat er twee kinderen in dezelfde periode van groep kunnen wisselen, dan wordt er per kind voor een ander dagdeel gekozen.

Ook deze wenperiode wordt qua uren opgebouwd, maar is ook geheel afhankelijk van het kind zelf. Zo worden de kinderen in eerst instantie door de ouders naar de stamgroep gebracht en na een uur brengen de de leidsters het kind naar de volgende groep voor een periode van ongeveer 1.5 uur als dit goed verloopt wordt het de volgende keer herhaald en dan nog eens 1.5 uur er achteraan geplakt. Dit wordt herhaald totdat het kind helemaal over is.

  • pedagogisch medewerkers vragen dagelijks aan ouders bij het brengen hoe het met het kind gaat en bij het ophalen vindt overdracht plaats over hoe de dag voor het kind is geweest.

Jaarlijks vindt er een uitgebreider gesprek plaats met de ouders, waarbij stil gestaan wordt bij het totale functioneren van het kind en de samenwerking met de ouders. Waar nodig zullen de leidsters vaker een oudergesprek houden, indien de ouder of pedagogisch medewerker dit wenselijk achten. Indien gewenst kan een afsluitend gesprek plaatsvinden met een door de ouder gewenste medewerker.

VOORBEELD:  Het valt de groepsleidsters op dat Mac sinds enige weken erg druk en plagerig is op de groep. Ze maken zich zorgen over hem, maar ook over de invloed die zijn gedrag heeft op de andere kinderen in de groep. De groepsleidster spreekt bij het ophalen de ouder aan en legt kort uit waar de zorg over gaat. Ze vraagt om een gesprek om op een rustiger moment hun ervaringen en de ervaring van de ouders met elkaar te bespreken. Ze legt zonodig direct een datum hiervoor vast. 

Naast de mondelinge overdracht zal er middels (nieuws)brieven informatie aan ouders gegeven worden. Hierbij zal veelal gebruik gemaakt worden van de eigen luizenzakken van de kinderen, waarin o.a. ook werkjes van de kinderen liggen. pedagogisch medewerkers verzoeken ouders dagelijks de luizenzakken te controleren op eventuele post. Speciale informatie zal persoonlijk door de leidsters aan de ouders overhandigd worden.

  • pedagogisch medewerkers organiseren per jaar een ouderavond waarin specifieke groepsgerichte onderwerpen of algemene thematische onderwerpen ten aanzien van opvang en/of opvoeding aan bod kunnen komen. Ouders worden op stimulerende wijze benaderd om deel te nemen aan deze avonden. 

Ten aanzien van de eigen professionaliteit en samenwerking betekent dit, dat:

  • pedagogisch medewerkers een professionele houding hebben en werken volgens de richtlijnen van de wet kinderopvang en het hierin opgenomen pedagogische beleidsplan. Ze hanteren de beroepscodes kinderopvang.
  • pedagogisch medewerkers in werkoverleggen met elkaar uitwisselen wat de verschillende culturele normen en waarden in de praktijk betekenen en wat hetgeen besproken is, betekent voor de beleidskeuzes en werkwijze in de praktijk.
  • pedagogisch medewerkers in staat zijn het eigen handelen te verantwoorden en bespreekbaar te maken om zo te komen tot het gemeenschappelijke doel: het ontwikkelen van professionele kinderopvang waarbij iedereen tot zijn recht komt. 

Het is alle leidsters  duidelijk waarom er voor een bepaalde handelswijze of aanpak gekozen is. Er is ruimte voor bijstelling en flexibiliteit om zaken (tijdelijk) te veranderen, mocht dit in het belang van de groep en/of individuele kinderen zijn.

VOORBEELD: In het teamoverleg wordt een onderdeel uit het pedagogisch beleidsplan kinderdagverblijven besproken. Het is een algemeen uitgangspunt dat vertaald moet worden naar het eigen pedagogisch werkplan voor de vestiging. Het team denkt hier gezamenlijk over na en stelt zich o.a. de volgende vragen: “wat is de behoefte van de kinderen hierbij, wat betekent dit voor de groepsleiding en het werken in de groep en wat betekent dit voor de ouders”. Er wordt besloten hoe het dagverblijf gaat handelen betreffende dit onderdeel en waarom. Dit wordt schriftelijk vastgelegd in het werkplan, uitgewerkt voor de dagelijkse praktijk en doorgegeven aan de ouders.

  • pedagogisch medewerkers zorgvuldigheid betrachten bij de registratie van kindgegevens, het opbergen van deze gegevens en in de overleggen met en overdracht aan collega’s.
  • pedagogisch medewerkers staan, in het kader van deskundigheidsbevordering, open voor na en/of bijscholing.
  • pedagogisch medewerkers een dienstverlenende houding hebben ten aanzien van ouders. Daar waar mogelijk wordt rekening gehouden met de wensen van (individuele) ouders.

VOORBEELD:  Een ouder vraagt aan een leidster of haar kind vrijdag een extra dag kan komen omdat de ouder een sollicitatiegesprek heeft. De groep is die dag vol. De leidster vraagt aan de ouder op welk tijdstip het gesprek is. Het gesprek is om 10.00 uur. De leidster vraagt of de ouder er iets aan heeft als het kind vanaf half tien komt maar dan wel voor het slapen gaan opgehaald wordt. De ouder is tevreden met deze oplossing. Een ouder belt om 9.30 uur op met de vraag of haar kind die dag later mag komen omdat ze gisteren terug zijn gekomen van vakantie en de ouder vanaf 11.00 uur verwacht wordt op haar werk. De leidster gaat ermee akkoord dat het kind na het fruit eten om half elf gebracht wordt.

1.3 Visie op signaleren en preventief handelen Welbevinden als kind volgsysteem

Alle pedagogische medewerkers van Kinderopvang Bambini zijn getraind in het meten van welbevinden van de kinderen. In deze methode wordt volgens een gestructureerd stappenplan gewerkt. Het doel hiervan is het in beeld brengen van het welbevinden en de ontwikkeling van elk individueel kind binnen de groep en van het welbevinden van de groep kinderen als geheel. Het meten van welbevinden zal jaarlijks plaatsvinden, waardoor groepsleiding handvatten krijgen om goed in te kunnen spelen op alle persoonlijke en/of groepsgerichte onderdelen ten aanzien van de kinderen.

De diverse observaties worden besproken met de betrokken groepsleiding en/of ouders van een individueel kind en indien mogelijk, met de betrokken kinderen zelf ,zoals bij de naschoolse opvang. Afhankelijk van de observaties zal er op het individuele kind of op groepsniveau actie ondernomen worden om het welbevinden van het kind of de kinderen te vergroten.

Signaleringsbeleid

De taak van het kinderdagverblijf is het bieden van een fijne plek waar kinderen kunnen verblijven, verzorgd worden en gestimuleerd in hun ontwikkeling, in de periode dat hun ouders andere maatschappelijke activiteiten uitoefenen. Tóch kan het voorkomen dat een kind extra zorg vergt of dat de relatie tussen kinderen onderling extra aandacht vergt. Pedagogisch medewerkers hebben in deze een signalerende functie en zullen al naar gelang de situatie bepalen hoe er gehandeld wordt. Pedagogisch medewerkers zijn geen hulpverleners en bespreken, als het hun deskundigheid en bevoegdheid te boven gaat, dit altijd met hun leidinggevende, waarna een besluit wordt genomen over hoe verder in de betreffende situatie te handelen.

Ten aanzien van het gesignaleerde betekent dit, dat:

  • als de pedagogisch medewerkers zich zorgen maken over een kind, informeren zij altijd de ouders hierover. Vinden de pedagogisch medewerkers bij de ouders geen gehoor, terwijl zij tóch denken dat dit kind extra zorg nodig heeft, dan handelen zij volgens het daarvoor bestemde protocol afwijkend gedrag.
  • bij (ingrijpende) gebeurtenissen die zich tussen kinderen onderling afspelen, de leidsters dit altijd bespreekbaar maken bij de kinderen, voor zover de leeftijd dit toelaat, evenals bij de ouders. Hierbij valt bijv. te denken aan bijten of gebeten worden.
  • pedagogisch medewerkers zich houden, indien zich situaties voordoen die extra aandacht vragen,aan de privacywetgeving waar het gebeurtenissen van ouders, kinderen of medewerkers betreft. Beroepsmatige informatie uitwisseling met de eigen collega(s) en de leidinggevende en eventuele derden, kan noodzakelijk zijn.

Preventief handelen

Er kunnen zich gebeurtenissen voordoen in het kinderdagverblijf zelf. Iedere vestiging heeft daarom een map met daarin de protocollen of richtlijnenten aanzien ven het voorkomen van diverse gebeurtenissen.

Ten aanzien van preventief handelen betekent dit, dat: 

  • pedagogisch medewerkers ter voorkoming van gebeurtenissen in het kinderdagverblijf handelen volgens de daartoe opgenomen protocollen/richtlijnen. In de praktijk betekent dit o.a. dat men zich houdt aan de richtlijnen ten aanzien van hygiëne, infectieziekten en vaccinatiebeleid,
  • toezicht houdt bij het buitenspelen en bij de speeltoestellen, uitvoering geeft aan de richtlijnen ter voorkoming van wiegendood en uitvoering geeft aan de richtlijnen ten aanzien van uitstapjes.

Elke locatie beschikt over een aantal bedrijfshulpverleners. Jaarlijks worden er preventief brand-/calamiteitenoefeningen gehouden.

1.4 De visie op de positie en de rol van ouders

Ouders zijn verantwoordelijk voor de opvoeding van hun kind. Verblijven de kinderen in een kinderdagverblijf dan nemen groepsleidsters de opvoeding tijdelijk over. Een goede samenwerking en communicatie tussen ouders en pedagogisch medewerkers is hierbij noodzakelijk en in het belang van het kind. Alleen op die manier kan de opvoeding thuis en op het dagverblijf op elkaar afgestemd worden. Hierboven is beschreven hoe daar aan gewerkt wordt door pedagogisch medewerkers . Pedagogisch medewerker zal aan ouders uitleggen en van ouders vragen zich bewust te zijn van de mede opvoedende rol die leidsters hebben en het belang van een open en heldere communicatie tussen ouders en leidsters duidelijk maken.

De ouders worden door leidsters actief betrokken bij de wenperiode van het kind. Een langzame opbouw van de tijd die in het kinderdagverblijf wordt doorgebracht geeft zowel kind als ouder de mogelijkheid hieraan te wennen. 

Het biedt daarnaast zowel ouders als leidsters de gelegenheid elkaar beter te leren kennen, vertrouwen op te bouwen en informatie uit te wisselen of vragen te stellen.

Pedagogisch medewerkers wisselen, voor zover mogelijk, dagelijks gegevens uit met de ouders over het kind. Gebeurtenissen in het leven van het kind, kunnen van invloed zijn op het gedrag. Het is noodzakelijk dat zowel ouders als groepsleidsters hiervan op de hoogte te zijn, zodat het gedrag op de juiste waarde ingeschat kan worden.

Ouders worden betrokken bij jaarlijks terugkerende feesten. Er worden feesten van zowel westerse als niet westerse oorsprong gevierd. De aard van de feesten kan jaarlijks variëren. Dit wordt mede in overleg met de ouders bepaald. Daarnaast wordt er ook minimaal drie keer per jaar gewerkt met themaweken waarbij iedere keer een ander thema wordt uitgelicht.

Pedagogisch medewerkers en/of leidinggevende zullen ouders op de hoogte stellen van de aanwezigheid en het doel van de oudercommissie in het kinderdagverblijf. Zij stralen uit dat betrokkenheid van ouders en het meedenken over de ontwikkelingen in het eigen dagverblijf of de kinderopvang in breder perspectief, op prijs wordt gesteld. Advies en instemmingsrecht van de oudercommissie is geregeld in het reglement.

Hoofdstuk 2

Inrichting van de ruimtes

De inrichting van het gehele kinderdagverblijf en de BSO, de groepen en de buitenruimtes bepalen de huiselijke sfeer, het vertrouwen, de veiligheid en de ontwikkelingsmogelijkheden van de kinderen. Twee kinderdagverblijven hebben aparte baby- (en/of dreumes-) en peutergroepen. 1 kinderdagverblijf heeft de beschikking over een omheinde buitenruimte.De BSO heeft beschikking tot een boven en een benedenruimte waarin de kinderen worden opgevangen. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten van belang.

Het kinderdagverblijf en de BSO

  • ziet er schoon en goed onderhouden uit;
  • is zodanig ingericht dat aan alle wettelijke veiligheidseisen wordt voldaan;
  • ademt een gastvrije huiselijke sfeer uit;
  • heeft aparte slaapkamers voor baby’s en dreumes/peuters.

De groepsruimte

  • is qua inrichting en indeling aangepast aan de leeftijd van de kinderen die hier gebruik van maken;
  • bij de inrichting van de groep, de keuze van het speelgoed, boeken, voeding en dergelijke wordt rekening gehouden met de culturele achtergronden;
  • de ruimtes zijn uitdagend en stimulerend ingericht, waardoor kinderen uitgenodigd worden activiteiten te ondernemen en zich te ontwikkelen;
  • een kind kan zijn energie kwijt bij wat drukker spel, maar heeft ook de gelegenheid in rust te spelen;
  • het spelmateriaal staat op kindhoogte, zodat een kind zelf het spelmateriaal kan pakken, tenzij dit uit veiligheidsoverwegingen elders geplaatst is;
  • het meubilair is afgestemd op de in de wettelijk aangegeven eisen, of zal in de nabije toekomst hieraan voldoen.

De buitenruimte:

  1. ziet er schoon en goed onderhouden uit;
  2. voldoet aan alle veiligheidseisen;
  3. is uitdagend ingericht en biedt mogelijkheid tot diverse soorten spel;
  4. biedt de babygroepen een veilige plek om te liggen, kruipen, leren lopen en te spelen op hun eigen ontwikkelingsniveau;
  5. biedt de dreumes- en peutergroepen in ieder geval de mogelijkheid tot klimmen, fietsen en met vrij te spelen.

Hoofdstuk 3

De organisatie

Kinderopvang Bambini is een particuliere instelling. De directrice mevrouw A.D. Vries geeft leiding aan twee vestigingsmanagers 1 voor Overdam en 1 voor de AJ Ernststraat, deze vestigingsmanagers geven weer leiding aan de leidsters. 

Kinderopvang Bambini heeft meerdere kinderdagverblijven. Er is een vestiging op Overdam en een vestiging op de A.J.Ernsstraat. De vestiging Overdam is in 2013 uitgebreid met nog eens drie groepen in het naastgelegenpand. Overdam 8 en 10 tellen nu in totaal zes groepen, en vormen vanaf Januari 2015 een vestiging. De Buitenschoolse Opvang is gevestigd in een eigen pand, ook in de A.J.Ernsstraat. Elk kinderdagverblijf ademt een eigen huiselijke sfeer uit, maar zal uitgaan van de in dit pedagogisch beleidsplan beschreven uitgangspunten en visie. Dit geld ook voor de BSO.

Een aantal aspecten zal echter overal gelijk zijn, inclusief het beleid betreffende:

  1. de accommodatie
  2. het personeel
  3. de ouderparticipatie
  4. de overlegstructuur
  5. de financiën.

3.1 De accommodatie

Alle locaties van Kinderopvang Bambini beschikken over een vergunning waaruit blijkt dat men voldoet aan de Gemeentelijke Verordening op de Kinderopvang. 

De ruimtes zijn qua inrichting afgestemd op de in het pedagogisch beleid geformuleerde visie en afgestemd op de leeftijd van de kinderen die hier gebruik van maken. De ruimtes zijn ingericht met gevarieerd (spel)materiaal.

De ruimtes worden schoongehouden volgens de richtlijnen hygiëne, zoals geformuleerd in het bijbehorende beleid wat opgenomen is in de risico-inventarisatie Kwaliteitsbeleid Kinderopvang volgens de gggd.

Leidinggevenden zijn verantwoordelijk voor het onderhoud en beheer van de locaties. Bij groot onderhoud vindt overleg plaats met de manager en/of de directrice.

3.2 Het personeelsbeleid

Elk kinderdagverblijf heeft een vaste team van medewerkers. Op elke groep werken dagelijks minimaal twee pedagogisch medewerkers. Afhankelijk van het aantal kinderen kan dit aantal anders zijn. In het totaal bestaat het aantal groepsleidsters op de meeste groepen uit drie of vier leidsters die op vaste dagen werkzaam zijn. Onder gediplomeerde pedagogisch werkers verstaan wij groepsleidsters die minimaal beschikken over een niveau 3 pw of een ander dergelijke opleiding met een minimum van een niveau 3 opleiding.

Kinderopvang Bambini is een leer-werk bedrijf, wat inhoudt dat er ook leidsters in opleiding en/of stagiaires in de kinderdagverblijven werken. Leidsters in opleiding werken als collega mee en worden begeleid door een leidster die daar extra taakuren voor heeft en daartoe geschoold is. Stagiaires worden boventallig toegevoegd aan de groepsleiding. Mochten, door ziekte of verlof van de vaste pedagogisch medewerkers, er meer pedagogisch medewerkers nodig zijn dan wordt er een beroep gedaan op invalkrachten. Het streven is om gebruik te maken van vaste invallers zodat we stabiel blijven.

De vestigingsmanager geeft leiding aan alle medewerkers, is verantwoordelijk voor de uitvoering en realisatie van het tactische en operationele beleid en de interne bedrijfsvoering.

De zorg voor de accommodatie vindt plaats met ondersteuning van een schoonmaakbedrijf.

Daar waar het onderhoud of reparaties betreft wordt veelal gebruik gemaakt van een vaste klusjesman voor alle vestigingen. Dit onder leiding van meneer G. Brown.

3.3 Achterwacht regeling Bambini

Op elke kdv vestiging begint de 1ste dienst om 7.30. Er is per dag altijd 1 leidster die deze dienst heeft. 

De 2de dienst van de andere twee groepen begint om 7.45, wanneer Bambini geopend wordt. 

Wanneer er kinderen worden gebracht, is er in principe nooit een leidster alleen. Wanneer de twee leidsters van de 7.45 dienst verhindert zijn en er zich een calamiteit voordoet, kan er hulp worden ingeschakeld bij de eindverantwoordelijke mevrouw A.D. Vries.

Voor de BSO geld dat op maandag, dinsdag en donderdag de eerste dienst om 13:00 begint en op woensdag en vrijdag om 11:00 uur. Daarbij is er nauw contact met het KDV naast die figureren als achterwacht voor deze locatie.

Daarnaast hangt er op elke vestiging een telefoonlijst met alle mobiele telefoonnummers van alle medewerksters zodat deze ten alle tijden in nood gebeld kunnen worden. En dan natuurlijk de dichtst bijzijnde eerst.

Ann Vries
George Gershwinlaan 243
1082 MT Amsterdam
020-6461275

Bambini Overdam
Overdam 8 en 10
1082 CG Amsterdam
020-6613663

Bambini kdv AJ
A.J. Ernstraat 665A
1082 LG Amsterdam
020-6612618

Bambini BSO
A.J. Ernststraat 663
1082 LG Amsterdam
020-4042655

Villa Bambini
Amsterdamsweg 466
1181 BW Amstelveen
020-426116(6) of als laatste nummer draaien (1) (2) (4)

Vier ogen principe

Naar aanleiding van de zedenzaak is de commissie Gunning ingesteld om onderzoek te doen naar de toedracht van de Amsterdamse zedenzaak met als doel om hieruit lessen te trekken voor een betere en veiliger kinderopvang.

Na gedegen onderzoek naar de praktijk van de kinderopvang, de regelgeving, het toezicht en hulpverlenende instanties is de commissie Gunning met een rapport vol aanbevelingen gekomen. De commissie richt zich met haar aanbevelingen tot alle betrokkenen bij de kinderopvang. De aanbevelingen zijn niet alleen relevant als het gaat om seksueel misbruik, maar ook als het gaat om kindermishandeling of andere veiligheidsrisico’s. Na het bekend worden van het rapport Gunning hebben we de aanbevelingen voor de kinderopvang naast onze eigen praktijk, protocollen en werkinstructies gelegd en zijn we verder gegaan met het aanpassen van protocollen, acties voor bouwkundige aanpassingen in de locaties en het personeelsbeleid.

Dit document gaat over hoe Bambini het zogenaamde 4 ogen en oren principe toepast in het beleid.

Het 4-ogen en oren principe betekent dat er altijd minimaal twee volwassenen, in een bepaalde vorm, toezicht moeten houden op kinderen in kinderdagverblijven. De branche organisatie kinderopvang heeft samen met Boink een brochure uitgegeven over het 4-ogenprincipe in de praktijk. Deze brochure dient als achtergrond informatie bij ons beleid.

Uit het rapport Gunning:

Stelt verplicht dat er altijd twee volwassenen zijn die de kinderen in een groep kunnen zien of horen. In de mix van de dagelijkse praktijk zijn er naar de mening van de commissie voldoende mogelijkheden om dit te realiseren. Te denken valt niet alleen aan aanwezigheid of directe nabijheid van pedagogisch werkers, maar ook aan de inzet van bijvoorbeeld stagiaires, groepshulp en/of vrijwilligers. Ook het kortere tijd aan het begin of het eind van de dag samenvoegen van groepen, en bouwkundige en technische maatregelen voor transparantie in het gebouw kunnen alternatieven zijn. Een achterwacht is naar de mening van de commissie niet voldoende.

Een deel van de sector past overigens het vierogen principe al met succes toe, met behoud van de financiële continuïteit. Een vierogen principe verkleint niet alleen het risico ten aanzien van seksueel misbruik, maar ook het risico ten aanzien van kindermishandeling in brede zin, terwijl er -meer generiek gesproken- sneller en effectiever kan worden ingegrepen als een kind of een pedagogisch werker iets overkomt. Bovendien kan de sector het vierogen principe benutten als impuls voor verdere kwaliteitsverbetering.

Wettelijke bepalingen:
Beroepskracht-kind-ratio:

Bij de kinderdagopvang bedraagt de verhouding tussen het aantal beroepskrachten en het aantal feitelijk aanwezige kinderen ten minste:

  1. één beroepskracht per vier kinderen in de leeftijd tot één jaar;
  2. één beroepskracht per vijf kinderen in de leeftijd van één tot twee jaar;
  3. één beroepskracht per zes kinderen in de leeftijd van twee tot drie jaar;
  4. één beroepskracht per acht kinderen in de leeftijd van drie tot vier jaar.

3-uursregeling:

Conform het convenant kwaliteit is het toegestaan per dag gedurende maximaal drie uur af te wijken van de beroepskracht-kind-ratio. Dit mag op de volgende tijden:

  • Voor 9.00 uur
  • tussen 12.30 en 14.30 uur
  • na 16.30 uur

Voor een deel van de ‘onderbezette’ uren aan het begin en eind van de dag zullen de aanwezige kinderen in een centrale ruimte gezamenlijk worden opgevangen door pedagogisch medewerkers met een z.g. vroege- of late dienst.

In de praktijk zal er met het samenstellen van de roosters per locatie altijd uitgegaan worden van openen en sluiten met minimaal 2 pedagogisch medewerkers en slechts in onvoorziene omstandigheden zal hiervan afgeweken kunnen worden. Gedurende de gehele periode waarop er kinderen die geplaatst zijn en door Bambini opgevangen worden aanwezig zijn, is het van belang dat er altijd minimaal 1 pedagogisch medewerker aanwezig is (naar de norm van beroepskracht-kind ratio) en een andere volwassene die ingezet kan worden in geval zich een calamiteit voordoet. (dit kan bijvoorbeeld een onderwijzer van de school zijn die op de vestiging aanwezig is maar ook een groepshulp).

4 ogen-, oren en transparantie gedurende de dag

Transparantie

Bambini heeft over het algemeen ruime locaties met veel glas. Het is een opdracht om al het glas transparant te houden en niet dicht te plakken met werkjes en mededelingen. Er zijn tussendeuren die open staan.

Personeelsbezetting

Bij Bambini is er tijdens de opvang van de kinderen minimaal 2 leidsters aanwezig in het pand. De inzet van stagiaires vergroot deze aanwezigheid van ogen en oren.

Specifieke situaties

Gedurende een kinderdagverblijfdag doen zich verschillende bezettingsmomenten voor, bezetting qua kinderen en bezetting van medewerkers.

Hieronder beschrijven wij de situaties waarbij het kan voorkomen dat een medewerker alleen is met de kinderen en hoe wij hiermee omgaan met inachtneming van het vier ogen en orenprincipe.

Beschrijving situaties:

  • Halve groepen met 1 pedagogisch medewerker.

Een halve groep bestaat uit 1 pedagogisch medewerker en het aantal kinderen volgens de beroepskracht-kindratio of minder.:

  • Maximaal 5 baby’s in een babygroep
  • Maximaal 6 dreumessenin de dreumesgroep
  • Maximaal 7 peuters op de peutergroep
  • Maximaal 10 kinderen boven de 4 jaar per groepsleidster op de BSO

o Waar mogelijk wordt gekeken naar de inzet van een stagiaire.

o Bij 1 halve groep is de deur met buurgroep de gehele dag geopend, daarnaast wordt er onverwacht binnengelopen bij de halve groep door collega’s of teamleider, en natuurlijk in de ochtend en avondspits door de ouders.

o Indien nodig kan een babyfoon gebruikt worden.

Breng en haal momenten tijdens de 3 uursregeling.

3 uur per dag alleen staan bij brengen en halen en pauzetijden, is bij regelgeving geregeld. In de praktijk worden de kinderen van verschillende groepen enige tijd samen in de hal opgevangen door pedagogisch medewerkers (het vroege begin, 7.30-8.30 uur en het late eind van de dag, 17-18 uur).

Na en voor het gezamenlijk opvangen in de hal is de pedagogisch medewerker een half uur tot een uur alleen in de groep tot de 2e collega begint of de 1e collega naar huis gaat (rooster): tijdens deze drukke ‘verkeersuren’ is er een voortdurende inloop door ouders, zijn tussendeuren tussen de groepen open en hebben alle groepen transparante deuren en ramen zowel naar de gang/hal als naar buiten (dus niet beplakt met posters, berichten voor ouders e.d.).

Het onvoorspelbare karakter van de haal en brengsituaties (je weet niet exact wanneer een ouder binnen- of langsloopt en hoeveel tegelijk etc.) verkleint het risico dat iemand zich onbespied of niet gecontroleerd zou kunnen voelen.

De vroege middag:

o Slaapruimte

De slaapruimte van de groepen is in principe altijd aangrenzend aan de groep, als een beroepskracht de slaapruimte ingaat blijft de deur open.

De vestigingsmanager heeft een actieplan waarin maatregelen genoemd staan wanneer een pedagogisch medewerker alleen in de slaapruimte verblijft met kinderen. Daarin staan maatregelen als: de deur blijft open staan, onregelmatig en onverwacht komen er verschillende personen binnen lopen, er wordt tijdelijk een babyfoon gebruik, gordijnen voor (binnen-)ramen zijn geopend. Deze maatregelen worden per situatie op maat ingezet.

o Opblijfgroep

Opblijvers worden gezamenlijk opgevangen op een centrale, en zichtbare plek van de locatie waar ogen, oren en onverwacht binnenlopen het risico moeten verkleinen, er is in principe één beroepskracht aanwezig (vanwege pauzetijd en slaapkamerdienst). Daar waar zichtbaarheid te weinig aanwezig is zal de teamleider hier extra maatregelen op nemen. Dit kan bijvoorbeeld door middel van een babyfoon.

Kortdurend alleen op de groep wordt opgelost door de tussendeur naar de buurgroep open te zetten, te melden dat jij of je collega even weg is.

Momenten waarvoor deze afspraken gelden zijn bijvoorbeeld:

o Kortdurend: even naar keuken/toilet o.i.d. melden/afstemmen bij/met buurgroep

Toezicht bij buiten spelen

Een pedagogisch medewerker is niet langdurig en structureel alleen buiten met kinderen. Indien sprake is van afwijkende en daardoor risicovolle situaties wordt er een apart actieplan geschreven voor de betreffende locatie met een passende maatregel voor die situatie.

Het buitenspelen geschied over het algemeen op speelplaatsen die zichtbaar is door omringende woningen. De zichtbaarheid voor de buurt/omgeving moet zo min mogelijk belemmerd worden. Van de omwonenden verwachten wij geen directe betrokkenheid en input, wel zullen medewerkers die iets willen doen dat niet toelaatbaar is zich ‘gezien’ weten doordat ze niet in een afgesloten ruimte zitten waar niemand hen kan opmerken.

Uitstapjes

Voor veiligheid en 4-ogen en orenprincipe hanteren wij het protocol veilige uitstapjes voor kinderdagverblijven. 

3.4 Ouderparticipatie

Ouderparticipatie neemt in het streven naar kwaliteit een belangrijke plaats is. We onderscheiden de volgende vormen van ouderparticipatie:

  1. de diverse contacten tussen de ouders en de pedagogisch medewerkers, zoals in het beleidsplan beschreven.
  2. elke vestiging heeft een oudercommissie. Deze bestaat uit ouders van kinderen uit de (diverse) groep(en). De oudercommissie komt minimaal drie keer per jaar bij elkaar, in aanwezigheid van de vestigingsmanager, zodat deze de ouders kan informeren en ouders de leidinggevende gevraagd of ongevraagd kunnen adviseren over onderdelen van het beleid. Manager en leidsters nemen het advies van de oudercommissie mee in de uitvoering van het beleid. Dit is vastgelegd in het reglement.

Oudercommissie.

Een oudercommissie houdt zich bezig met een diversiteit aan taken, die kunnen variëren van inhoudelijk meedenken over het beleid tot de uitvoering van feesten op het kinderdagverblijf. Zij kunnen alle onderwerpen bespreken die betrekking hebben op het kinderdagverblijf en volgens de oudercommissie van belang zijn voor de gebruikers. De oudercommissie houdt zich niet bezig met individuele kinderen maar met het totaal van het kinderdagverblijf.

Ouders zijn een belangrijke partij in de kinderopvang. Hun stem is daarom van groot belang om de ontwikkelingen in de kinderopvang goed vorm te geven. 

Ondanks alle mogelijkheden tot overleg kan het zijn dat ouders niet tevreden zijn over bepaalde zaken of hoe deze worden aangepakt. In dat geval kan het klachtenprotocol geraadpleegd worden. Informatie hierover is te vinden in de protocollenmap die op iedere vestiging aanweig is en vrij in te zien. Kinderopvang Bambini is aangesloten bij de SKK. StichtingKlachtrechtKinderopvang.

3.5 Overlegstructuur

Elk kinderdagverblijf heeft zijn eigen overlegstructuur waarin in ieder geval de volgende overleggen zijn opgenomen zijn:

  1. In elke groep vindt dagelijks overdracht en voorbereiding plaats. Hierin wordt de overdracht van de vorige dag(en) meegenomen.
  2. Elke groep heeft minimaal een keer per maand, onder begeleiding van de vestigingsmanager een(kind)werkbespreking. Hierin worden standaard de onderlinge samenwerking tussen de groepsleiding en met de leidinggevende, de ontwikkelingen op de groep, welbevinden en de bijbehorende pedagogische aspecten besproken. Daarnaast komen facultatief o.a. de volgende punten aan de orde: de voorbereiding van de ouderavonden, eenmalige jaarlijkse aanschaf van speelgoed, voorbereiden van uitstapjes en het voeren van oudergesprekken. Minimaal eenmaal per zes weken vindt een teamoverleg plaats. Hieraan nemen alle teamleden deel welke op die dag werkzaam zijn. Deze vergaderingen zijn bestemd voor zaken die het gehele kinderdagverblijf aangaan: inhoudelijke ontwikkelingen in de kinderopvang, organisatorische zaken die het kinderdagverblijf  betreffen. Daarnaast zal er aandacht zijn voor de implementatie van het kwaliteitsbeleid en/of andere inhoudelijke thema’s,de financiële-, personele-, inhoudelijke beleidszaken en de dagelijkse gang van zaken op het dagverblijf besproken.
  3. Nadien wordt alles in notulen gezet en verspreid aan de directrice en leidsters.

3.6 Financieel beleid

Elk kinderdagverblijf heeft een eigen budget voor een kalenderjaar, uitgesplitst naar diverse posten. Denkende aan knutselmateriaal, speelgoed en toebehoren. De manager is mede verantwoordelijk voor het financiële beleid van de vestiging. De directrice is verantwoordelijk voor de gehele organisatie.

Hoofdstuk 4

Het pedagogisch werkplan

Het pedagogisch beleidsplan geeft de kaders, de visie en uitgangspunten aan, van waaruit de kinderdagverblijven en de BSO van Bambini werken. Elke opvang afzonderlijk geeft in een eigen pedagogisch werkplan aan hoe zij hier in de dagelijkse praktijk invulling aan geven. Het beleids- en werkplan samen vormen het pedagogische beleid van de vestiging waar opvang wordt geboden.

Hoe dit pedagogisch werkplan eruit ziet, welke keuzes binnen de beleidskaders worden gemaakt en hoe dit praktische uitvoering krijgt, wordt op elke opvang zelf bepaald. Dit hangt af van de ligging van en mogelijkheden in de locatie, de samenstelling en specifieke kwaliteiten van het personeel, van de kinderen, of de keuze voor een specifieke pedagogische invalshoek. Deze keuzes zijn terug te vinden in de werkplannen van de betreffende opvangsvestiging.

Een werkplan beschrijft hoe de doelen, die voortvloeien uit de visie en uitgangspunten van het geformuleerde beleidsplan, gerealiseerd worden in de praktijk op dat specifieke kinderdagverblijf. Het geeft aan welke middelen ter beschikking staan, hoe er met de kinderen omgegaan wordt op specifieke onderdelen, hoe vaak bepaalde zaken gebeuren, welke activiteiten plaatsvinden en voor wie, etc.

Het laat ouders en medewerkers zien “wie wij zijn, hoe wij werken en wat wij willen bereiken met elkaar”!

Een pedagogisch beleids- of werkplan staat niet voor eeuwig vast. Doordat de samenleving steeds verandert zal de kinderopvang regelmatig stil moeten staan bij de eigen ontwikkelingen. Daarom zal elke drie jaar het algemene pedagogische beleidsplan getoetst en waar nodig bijgesteld worden. Onderdelen uit de pedagogische werkplannen worden voortdurend getoetst: klopt onze manier van werken nog steeds met wat beschreven staat? Leidt deze manier van werken tot het realiseren van onze doelen of moet de werkwijze aangepast worden? Het biedt een houvast aan ouders en medewerkers om kritisch met elkaar naar de uitvoering van de kinderopvang te blijven kijken.

Reactie Bambini Rapport Gunning

In april is het onderzoeksrapport over de misbruik zaak in Amsterdam verschenen. De commissie Gunning geeft hierin haar mening over de Amsterdamse situatie én de gehele sector kinderopvang.

De commissie noemt drie zaken die hebben bijgedragen aan de grensoverschrijdende situatie in Amsterdam. Slechte screening van nieuwe medewerkers, pedagogisch medewerkers die te vaak en te lang alleen op de groep stonden, onvoldoende structuur en deskundigheid om signalen om te zetten in concrete actie.

De belangrijkste conclusie van het rapport: ‘Wellicht de grootste belemmering om seksueel misbruik te voorkomen, is onze natuurlijke neiging om deze mogelijkheid te ontkennen en als risico te onderschatten. (…) Daarmee worden signalen die achteraf en in samenhang duidelijk lijken vaak op het moment zelf niet gezien, door ouders, door leidsters, door directies en door hulpverleners.’

Bij Bambini gelden regels en protocollen voor alle medewerkers. Goede werkafspraken bieden een goed kader maar belangrijker is een emotioneel-veilig werkklimaat waarbinnen collega’s elkaar durven aanspreken op hun pedagogisch handelen. Op elke vestiging van Bambini werkt een zgn. van groepswerk vrijgestelde vestigingsmanager. De vestigingsmanager kijkt mee op de werkvloer en creëert onderling vertrouwen, zodat ook lastige onderwerpen tijdens het teamoverleg ter sprake kunnen komen.  Er is ruimte voor feedback en tijdens periodieke besprekingen wordt tijd vrijgemaakt voor intervisie.

Professioneel werken vraagt om elkaar kennen en elkaars handelen herkennen. Stabiliteit in het personeelsbestand en de werkprocessen is daarvoor een voorwaarde. Alleen zo kunnen we de kans minimaliseren dat opnieuw kinderen en hun ouders beschadigd worden.

Volgens de Commissie Gunning zijn onderstaande voorwaarden essentieel:

  • Professioneel leidinggevenden beschikken over pedagogische kennis
  • Er is te allen tijde voldoende personeel aanwezig op de groep en in de vestiging
  • Het personeel voldoet aan hoge eisen, met name op het gebied van pedagogische kennis
  • Het kinderdagverblijf staat garant voor zorgvuldige werving en selectie van medewerkers
  • Het kinderdagverblijf volgt duidelijke richtlijnen en protocollen
  • Er heerst een cultuur van openheid en aanspreekgedrag
  • Er is sprake van zogenaamde bouwkundige transparantie, bv. door het gebruik van ramen in alle ruimtes
  • Er is voor elke vestiging een oudercommissie samengesteld
  • Ouders zijn zelf alert op signalen

Hoe gaat Bambini om met deze voorwaarden?

  • Op elke Bambini werkt een specifiek opgeleide vestigingsmanager die toezicht houdt op de kwaliteit van de opvang
  • Op elke Bambini wordt dagelijks meer dan voldoende personeel ingezet en medewerkers zijn nooit alleen in het gebouw aanwezig als er zich ook kinderen in het pand bevinden.
  • Elke medewerker wordt uitgebreid gescreend, onder andere door relevante referenties op te vragen en te checken. Bovendien geldt er een algemene wettelijke proeftijd van twee maanden
  • Bambini is in het bezit van het kwaliteitscertificaat voor de kinderopvang van 0 tot 12 jarigen. De organisatie voldoet volledig aan deze eisen en zorgt ervoor dat de kwaliteitsnormen gewaarborgd blijven en, waar nodig, verbeterd worden. Te denken valt aan protocollen die beschrijven onder welke strikte voorwaarden kinderen mee naar buiten genomen mogen worden, maar ook hoe de veiligheid in de slaapruimtes gewaarborgd is
  • Vestigingsmanagers zorgen er voor dat medewerkers elkaar leren aan te spreken op verantwoordelijkheden. Gedrag van medewerkers ligt verankerd in de gedragscode die geldt voor iedereen die in dienst is van Bambini. Deze gedragscode maakt dan ook onderdeel uit van de selectieprocedure
  • In elke Bambini zijn ramen geplaatst in toegangsdeuren. Zo is er altijd toezicht mogelijk van buiten de groep
  • Elke Bambini heeft een oudercommissie. De oudercommissie houdt toezicht op de kwaliteit van de opvang en koppelt periodiek terug aan de vestigingsmanager


Bambini zal het nieuws rondom het rapport op de voet blijven volgen en u blijven informeren over de voortgang via de website.

Bambini kinderopvang

 

Protocol kinderen met afwijkend gedrag

 

Maart 2014

Voorwoord

Pedagogisch medewerkers op het kinderdagverblijf nemen naast ouders, verzorgers en hun familie een gedeelte van de opvoeding van de kinderen over. De kinderopvang is vaak de eerste plaats waar kinderen regelmatig buiten de eigen gezinssituatie een aantal uren per week tussen leeftijdsgenootjes zijn. Pedagogisch medewerkers maken een aantal ontwikkelingsmomenten van dichtbij mee en zullen daardoor ook signaleren welke kinderen zich langzamer of anders ontwikkelen dan de andere kinderen. Om voor deze kinderen de voorwaarden te scheppen waardoor ze beter kunnen functioneren zijn in dit protocol richtlijnen vastgelegd. De pedagogisch medewerker kan aan de hand van dit protocol de stappen nemen die nodig zijn om kinderen met opvallend gedrag beter te begeleiden.

Waar “ouders” staat vermeld kan ook worden gelezen: ouder, verzorger, of verzorgers.

1.Wat is opvallend gedrag?

1.1 Gedragsproblemen

Bepaalde gedragsuitingen zoals agressie, angst en drift zijn bij sommige kinderen vaker dan normaal aanwezig. Soms gaat dit gepaard met problemen in het leggen van contacten met andere kinderen en volwassenen. Dergelijk gedrag leidt meestal tot problemen bij het kind zelf en in de relatie die het kind met de omgeving heeft. Ook is het mogelijk dat een kind heel teruggetrokken is, nauwelijks opvalt in de groep en moeilijk contact maakt met de andere kinderen en de pedagogisch medewerkers.

1.2.Ontwikkelingsproblemen

Ieder kind ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Het ene kind ontwikkelt zich in een bepaalde periode op een specifiek ontwikkelingsgebied meer dan de ander. De een kan sneller lopen, de ander sneller praten. Op een bepaalde leeftijd hebben de meeste kinderen een aantal vaardigheden ontwikkeld. Aan de hand daarvan is een gemiddelde vastgesteld. Er zijn kinderen die boven het gemiddelde zitten, anderen zitten er net onder. Wanneer een kind zich merkbaar langzamer ontwikkelt dan voor zijn leeftijd gebruikelijk is, kan het zijn dat er een probleem is met zijn ontwikkeling.

1.3 Aangeboren beperking

Er kan ook sprake zijn van een aangeboren beperking. Denk b.v. aan: contactstoornissen, een lichamelijke beperking of een afwijking aan het gehoor of gezichtsvermogen.Een kind kan opvallend gedrag vertonen zoals aangegeven bij: ontwikkelings- en gedragsproblemen. Voor pedagogisch medewerkers is het belangrijk om ook met de mogelijkheid rekening te houden dat het opvallend gedrag wordt veroorzaakt door een aangeboren beperking.

 

2.Welke stappen dien je te nemen wanneer je opvallend gedrag bij een kind signaleert?

2.1. Signaleren

Signaleren betekent dat je opmerkzaam bent op iets dat opvalt bij kinderen. Je vraagt je af of het iets is om je zorgen over te maken. Het is belangrijk dat pedagogisch medewerkers niet te lang blijven rondlopen met vragen en twijfels, maar er werk van maken. Als problemen tijdig herkend worden, dan kan het vaak voorkomen worden dat ze verergeren. Door in een vroeg stadium signalen te herkennen als een stoornis of risico voor de ontwikkeling, kunnen pedagogisch medewerkers een bijdrage leveren aan vroegtijdige onderkenning. Om je te helpen bij het herkennen van kinderen met opvallend gedrag is in dit protocol een naslagwerk opgenomen waarin je kunt opzoeken welke stappen je kunt nemen als je opvallend gedrag signaleert.

Als er gegronde redenen zijn om te vermoeden dat er sprake is van kindermishandeling en/of verwaarlozing treedt onmiddellijk het protocol: “ Vermoeden kindermishandeling” van de organisatie in werking. Een pedagogisch medewerker dient haar zorgen en twijfels zo snel mogelijk te delen met haar leidinggevende.

2.2. Verhelderen

Om te besluiten of er iets gedaan moet worden, is het belangrijk om eerst meer duidelijkheid te krijgen over het signaal. Daartoe dient het zorgformulier (bijlage 1) door de contactpersoon van het kind ingevuld te worden.

Ook is het noodzakelijk te overleggen met de leidinggevende en de rest van de teamleden.

Na beantwoording van de vragen in het zorgformulier moet er een afweging gemaakt worden of het probleem werkelijk zorgwekkend is en welke stappen er te nemen zijn. (zie stappenplan).

Er is vanaf dan sprake van dossiervorming. Dit dossier wordt opgeborgen in een afgesloten kast op de locatie.

 

3.Stappenplan bij kinderen met opvallend gedrag

 

                      

 

 

                             Wie

 

 

                   

 

                    Actie

 

 

        

 

         Tijdspad

Signaleren

Pedagogisch medewerker

Problemen bespreken met collega’s

Bespreken in teamoverleg (vraag je hierbij af of het kan wachten tot het overleg)

Verhelderen

Pedagogisch medewerker

In overleg met de leidinggevende wordt beslist of er een gesprek met ouders moet komen om de zorg kenbaar te maken

Maximaal 2 weken na het teamoverleg

Gesprek met ouders

Contactpersoon kind

Indien nodig samen met leidinggevende

Benoemen wat er is gesignaleerd. Vraag of ouders het herkennen en wat hun bevindingen zijn.

Zorg uitspreken.

Maak hierna een nieuwe afspraak met ouders

Maximaal 2 weken na teamoverleg

Observeren

Contactpersoon kind en/of team of

Observatie maken van het kind op de groep aan de hand van observatieformulieren

Het gehele team houdt op schrift opvallend gedrag bij en beschrijft de contactmomenten met ouders

In de tussenliggende weken tussen 1e en 2e gesprek met ouders

Vervolggesprek ouders

Contactpersoon kind

Indien nodig met leidinggevende

Met ouders wordt de observatie besproken en samen met hen wordt er naar de volgende stap gekeken. Wat zijn de mogelijkheden?

Maximaal 2 tot 3 weken na eerste gesprek

Vervolg n.a.v. het 2e gesprek met ouders

Contactpersoon kind/ indien nodig met leidinggevende

Afspraken maken met ouders over gezamenlijke omgang t.a.v. opvallend gedrag van hun kind

Indien nodig wordt er extern hulp gezocht, b.v. door een signalering in de verwijsindex. Initiatief ligt bij ouders

Pedagogisch medewerker biedt ondersteuning.

Bespreek met ouders hoe je contact houdt.

Maximaal 2 weken na het vervolggesprek met ouders

           

4. Gesprek ouders

Het probleem hoeft nog niet helder te zijn voordat de ouders er in worden betrokken. Juist in een zo vroeg mogelijk stadium is het goed de zorgen die er rondom een kind zijn met hen te delen.De pedagogisch medewerker maakt daartoe binnen twee weken een afspraak met de ouders. Indien nodig kan de leidinggevende hierbij aanwezig zijn.De wijze waarop het probleem bespreekbaar gemaakt wordt is van essentieel belang. Een dergelijk gesprek moet gevoerd worden in de sfeer van ‘ik maak me zorgen’ , ik zag dat ….. teruggetrokken is of dat …. erg veel conflicten heeft, etc.

Belangrijk punt hierbij is om aan de ouders te vragen of zij dezelfde ervaring hebben. Op deze manier bied je ouders een handreiking om erover te praten en wordt er een ingang gezocht om het probleem bespreekbaar te maken, zonder dat de ouders zich gelijk veroordeeld hoeven te voelen.

Samenvattend moeten in een gesprek met ouders de volgende punten naar voren komen:

* De ouders wordt verteld wat is opgevallen. Zorg er voor dat dit feitelijke informatie is.

* Er wordt aan de ouders gevraagd of zij dit ook opgemerkt hebben.

* De pedagogisch medewerker geeft aan welke zorgen zij en het team hebben

* Er wordt aan de ouders gevraagd of zij die zorg delen.

* Er wordt gevraagd hoe ouders in dat geval met het bepaalde gedrag omgaan.

Als uit het antwoord van de ouders/ wordt begrepen dat zij de opvoedingsvragen van de pedagogisch medewerker delen, dan vraagt de pedagogische medewerker of ouders willen samenwerken met het team om samen naar hulp, oplossingen of andere mogelijkheden voor hun kind te zoeken.

De pedagogisch medewerker observeert het kind de komende twee weken. De pedagogisch medewerker maakt daarna een vervolgafspraak met de ouders. In het vervolggesprek wordt samen met de ouders naar een oplossing gezocht. Wanneer er besloten wordt om samen met ouders tot een plan van aanpak te komen, zonder de hulp in te roepen van derden, dan is het belangrijk om binnen 3 maanden met ouders te evalueren. Wanneer er hulp van buitenaf wordt ingeroepen, dan ligt het initiatief bij de ouders. Aan de hand van de sociale kaart, kan gekeken worden welke hulp het beste bij ouders zou passen.

5. Observeren

Observeren is kijken en/of luisteren, waarbij dat wat gezien wordt, geregistreerd wordt.

Het verschil met kijken en luisteren in het dagelijkse doen en laten ligt in het feit dat er zoveel mogelijk objectief gekeken wordt. Tijdens het kijken worden er geen conclusies getrokken en oordelen geveld. Het interpreteren van gevoelens, zoals medelijden, boosheid, geamuseerd zijn dienen zoveel mogelijk voorkomen te worden. Ook het registreren moet zo objectief mogelijk gebeuren.

Het observeren gebeurt door de pedagogisch medewerker. Hiertoe dient het zorgformulier, bijgesloten in dit protocol ingevuld te worden. Dit formulier kan worden besproken in het team waar de leidinggevende bij aanwezig is.

6. Advies en ondersteuning

Leidinggevenden kunnen voor advies en ondersteuning terecht bij de manager kinderopvang en de coördinator kwaliteit.

7. Plan van aanpak

Het is noodzakelijk het plan van aanpak te bespreken in het team en met de leidinggevende. Ieder lid van het team moet weten wat erin staat en wat er aan de ouders wordt voorgelegd. Het is van belang dat ieder teamlid zich ook aan de afspraken houdt die erin staan, zodat er voor het kind een optimale situatie ontstaat om het gedrag te veranderen. Denk ook om de overdracht naar invallers en stagiaires toe. Spreek met elkaar de evaluatiemomenten af, waarin er als team wordt gekeken of er verbetering optreedt en of de gemaakte afspraken eventueel aanpast moeten worden.

 

8. Advies en ondersteuning externe organisaties

Organisaties waar pedagogisch medewerkers en ouders terecht kunnen wanneer er zorg is over de ontwikkeling van een kind zijn:

Consultatiebureau : ontwikkelingsproblemen jonge kinderen

Huisarts: voor problemen met mogelijke/waarschijnlijke biologische of genetische oorzaak

MEE: wanneer er mogelijk sprake is van een psychische of verstandelijke beperking

VTO-team: wanneer er sprake is van een ontwikkelingsachterstand

Pedagoge van GGD-jeugdgezondheidszorg: algemene vragen m.b.t. ontwikkeling en opvoeding

 CJG: voor algemene vragen

AMK bij vermoeden kindermishandeling Momenteel genaamd veilig thuis

 

9. Terugkomen op gemaakte afspraken

Binnen 3 maanden nadat het gesprek met de ouders is geweest over het plan van aanpak, wordt er samen met de ouders gekeken of de aanpak het gewenste resultaat heeft gehad.Voorafgaand aan dit gesprek is de evaluatie in het team al geweest. Slaat de aanpak aan dan kan worden besloten de aanpak te handhaven of af te sluiten.Er moet worden afgesproken op welk moment er op het probleem teruggekomen wordt om te kijken of de positieve lijn zich voortzet. Maak duidelijke vervolg afspraken en noteer deze ook in het gespreksverslag.

Heeft de aanpak niet het gewenste effect, dan wordt onderzocht welke mogelijkheden er verder zijn. Dit kan betekenen dat de aanpak wordt gewijzigd, of dat er advies wordt gevraagd aan de pedagogisch coach. Het kan ook zijn dat het raadzaam is om hulp in te schakelen van derden. Het initiatief hierin ligt bij de ouders.

De resultaten en aanbevelingen in de aanpak worden met de ouders besproken.

10. Ouders willen geen hulp.

Als ouders de problemen die bij hun kind gesignaleerd zijn niet herkennen of ontkennen en geen hulp willen voor hun kind is het belangrijk dat er toch een vervolggesprek wordt gepland. Het is wenselijk dat zo’n gesprek binnen 3 maanden plaatsvind, zodat ouders geïnformeerd blijven over hun kind. Per situatie zal bekeken moeten worden of het kind de juiste aandacht en begeleiding op de groep kan krijgen en of het gedrag dat het kind vertoont niet structureel een één op één begeleiding vraagt.Wanneer blijkt dat de zorg die het kind nodig heeft niet op het kinderdagverblijf, peuterspeelplaats of buitenschoolse opvang geboden kan worden, dan zal in overleg met de leidinggevende doorverwezen worden naar een instantie die deze hulp wel kan bieden. De manager kwaliteit kan advies geven aan de hand van de sociale kaart.

11. Het gedrag van het kind is niet toelaatbaar op de groep

Wanneer het gedrag van een kind niet toelaatbaar is op de groep, zal in overleg met de leidinggevende en de manager groepsopvang worden besloten om de opvang stop te zetten.

12. Afsluiting

Als er nog steeds zorg bestaat, zal er weer vanaf stap 4 gewerkt worden. Als er geen aanleiding meer is voor zorg, dan moet de zaak afgesloten worden. Dit wordt aan de ouders gemeld. Het dossier wordt dan overgebracht naar de leidinggevende die het op een afgesloten plaats bewaard. Na twee jaar wordt het dossier vernietigd. Ouders moeten geïnformeerd worden over wat er met de gegevens gebeurt.

 

Bijlage 1

Naslagwerk kinderen met opvallend gedrag

Hieraan toegevoegd vind je een uitgebreid naslagwerk m.b.t. kinderen met opvallend gedrag waarin handvatten worden aangereikt hoe je als pedagogisch medewerker het beste met het gedrag kunt omgaan. Bekijk het gedrag van het kind altijd in een bredere context en vraag je af wat het kind met het gedrag wil bereiken. Kijk goed naar de wisselwerking met andere kinderen en/of de pedagogisch medewerkers. Overleg met ouders, de leidinggevende en het team blijft noodzakelijk!

Probleem gedrag

 Je spreekt van probleemgedrag als een kind regelmatig ongewenst gedrag vertoont. De constatering gebeurt meestal op basis van beoordelingen van de pedagogisch medewerker en de reactie van de andere kinderen. Deze omgeving bepaalt of het gedrag van een kind problematisch is of niet. Dergelijke oordelen zijn gebaseerd op opvattingen en verwachtingen die de betrokkenen hebben. Daarom kunnen beoordelingen van groep tot groep en van medewerker tot medewerker verschillen.

Soorten gedrag waarover je je zorgen kunt maken zijn:

Agressiviteit;

 Driftbuien;

 Eenkennigheid;

 Koppigheid;

 Nerveuze tics;

Teruggetrokken;

Moeite met wennen;

 Angst;

 Jaloezie;

Veel huilen;

 Veel mokken;

 Veel slapen;

 Voedselweigering en spugen;

Bij slechts een klein percentage van de kinderen met ongewenst gedrag is dit gedrag problematisch, dat wil zeggen dat het gedrag regelmatig voorkomt.

 

Voor het ontstaan en voortduren van ongewenst gedrag kunnen verschillende risicofactoren worden genoemd.

 Temperament van het kind;

 Sociaal - economische situatie thuis;

 Gebrek aan kennis bij de opvoeders;

Relatieproblemen in het gezin.

Door deze factoren kan ongewenst gedrag uitgroeien tot probleemgedrag. Heeft het probleemgedrag een functie? Met het in stand houden van deze functie blijft probleemgedrag bestaan.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Standaardadviezen die aangeven hoe je met gedragsproblemen bij kinderen om moet gaan, zijn niet te geven. Per kind moet gekeken worden naar mogelijke oorzaken voor het gedrag en moet gezocht worden naar de meest geschikte reactie op het gedrag van het kind. De manier van reageren bepaalt vaak of het gedrag zich doorzet of niet.

Algemene adviezen voor het omgaan met probleemgedrag:

Omschrijf zo duidelijk mogelijk het gedrag;

 Observeer wat er aan het gedrag vooraf gaat;

Kijk wat er precies gebeurt in de directe omgeving;

Wat zal het kind mogelijk met dit gedrag proberen te bereiken;

 Ga na hoe je hierop reageert;

Let op het effect op het gedrag van het kind;

 Wissel met collega’s van gedachten over ongewenst gedrag:

 Ga na of het gedrag thuis verschilt van het gedrag op de opvang;

 

Wanneer het probleemgedrag aanhoudt handel dan volgens het stappenplan in dit protocol

Agressiviteit

Agressie is een diepe emotie die in elke leeftijdsfase een rol speelt. Schoppen, bijten, slaan of schreeuwen kun je onder agressief gedrag verstaan. De mate waarin agressief gedrag naar buiten komt, kan per kind verschillen. De aanleg van het kind kan hierbij een rol spelen. De uiting van agressief gedrag vindt meestal plaats in situaties die het kind niet aankan.

Voor het ontstaan van agressief gedrag bij kinderen zijn verschillende verklaringen:

 De agressie is aangeleerd

 De agressie ontstaat door frustratie

Kinderen zijn nooit zonder reden agressief. Hierbij gaat het om gevoelens van angst, jaloezie, onmacht, verveling en zich in de steek gelaten voelen. Een kind gebruikt agressie om zijn gevoelsleven te uiten. Negatieve gevoelens die iedereen van tijd tot tijd heeft, kunnen zo een uitweg vinden.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Op het moment dat een kind agressief gedrag vertoont, kun je het best als volgt reageren:

 Zorg dat het kind ophoudt met bijten, slaan en schoppen of schreeuwen;

 Zorg ervoor dat andere kinderen niet terugbijten, terugschoppen of terugslaan;

 Probeer het gedrag om te buigen door het kind bijvoorbeeld in een pop te laten bijten, in een emmer te laten spugen of ergens anders te laten schreeuwen;

 Probeer voor jezelf te achterhalen waarom het kind op dat moment agressief gedrag vertoont\

 blijf rustig en ontspannen;

 Accepteer gedrag waarbij wordt geslagen en gegooid niet, maar de gevoelens bij het kind wel:

 

Op lange termijn moet je vooral op het volgende bedacht zijn:

 Blijf positieve dingen in het kind zien en benadruk het positieve gedrag;

 Help het kind bij het vinden van manieren om gevoelens op een andere wijze te uiten;

 Stel niet te hoge eisen aan het kind;

 Probeer bij extreem gedrag te achterhalen wat de oorzaken voor het gedrag zijn;

 Probeer te achterhalen hoe het gedrag van het kind thuis is

 Zorg dat je consequent bent in de regels die gesteld zijn;

Angst

Angst is een sterke emotie en dient als signaal voor gevaar. Dit gevaar kan reëel zijn, maar soms is het ook denkbeeldig. Angst is een vorm van zelfbescherming. Het behoedt het kind voor onnodige risico’s. Een kind dat geen gevaar kent, kan een gevaar zijn voor zichzelf en voor anderen. Je hebt verschillende typen angst Elk type heeft een andere oorzaak. De meest voorkomende angsten:

 Verlating angst of scheidingsangst

Het kind gaat zichzelf als een zelfstandig individu zien en komt daarbij los van de opvoeders te staan. Dit betekent tegelijkertijd dat het kind angst krijgt om de opvoeders te verliezen. De kenmerken bij scheidingsangst zijn slaapstoornissen en moeilijk afscheid kunnen nemen.

Angst voor vreemden

Onbekende situaties en mensen kunnen het kind angst bezorgen.

 Angst voor griezels en enge beesten

Bij oudere peuters en jonge kleuters komt de fantasie tot ontwikkeling. De kinderen gaan nadenken over dingen die er niet zijn. Ze kunnen moeilijk een scheiding aanbrengen tussen fantasie en werkelijkheid. Daardoor gaan bijvoorbeeld verhaaltjes en televisieprogramma’s in hun fantasie een eigen leven leiden. Deze fantasie overweldigt de kinderen en wordt daarom als angstig ervaren.

Angst voor het donker

Kinderen kunnen zich in het donker heel alleen voelen. Bovendien vinden ze het in het donker moeilijk een onderscheid te maken tussen wat echt is en wat niet.

Onberedeneerde angst

Deze angst valt niet nader te benoemen. Bij deze angst is het moeilijk om er achter te komen waar de angst vandaan komt.

 Reële angst voorbedreigingen:

 Voortkomend uit intimidatie, pesten of lichamelijke straf

Bovengenoemde angsten zijn een normaal verschijnsel in de ontwikkeling van kinderen; toch zijn er grote verschillen tussen het ene en het andere kind. Dit heeft te maken met de volgende factoren:

 Aanleg;

 invloed van de opvoeding;

 Omgeving:

 Spanningen in huis;

 Veranderingen;

 Verhuizing;

 Ziekte;

 Mishandeling.

Voordat je gaat proberen de angst bij het kind weg te nemen, moet je weten hoe je de angst kunt herkennen. Angst kan zich op de volgende manieren uiten

 Vermijdingsgedrag: weg deinzen voor andere kinderen of pedagogisch medewerkers en niet naar de opvang willen;

 Verandering in het slaappatroon, moeite met inslapen en vaak wakker worden;

 Verandering in zindelijkheid;

 Verandering in gedrag, vaak overdreven aanhankelijk, druk, wild of agressief;

 Lichamelijke klachten

 Geen eetlust hebben.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Neem de angst serieus:

 Bied veiligheid door in de buurt te blijven, zo krijgen enge dingen geen kans;

 Versterk het zelfvertrouwen van de kinderen: hoe positiever het zelfbeeld van het kind, des te meer zijn ze in staat hun angst te overwinnen;

 Geef zelf het goede voorbeeld: kinderen nemen ook angsten van anderen over;

 Maak angst bespreekbaar door bijvoorbeeld verhalen over angst met een goede afloop voor te lezen;

 Probeer te achterhalen hoe het gedrag thuis is;

 Benadruk de angst niet te veel;

 Forceer niets: kinderen kunnen dan overspoeld worden door angst en dat leidt tot heftige paniek;

 Zeg niet dat er niets is om bang voor te zijn;

 Ga na of er een reële oorzaak van angst kan zijn, b.v. pesten, inadequaat straffen, intimidatie of mishandeling;

Driftbuien

Een driftbui is een plotselinge uitbarsting van woede en boosheid. Driftbuien kunnen onderdeel uit maken van de koppigheidsfase. Veel jonge kinderen in de leeftijd van twee tot vier jaar hebben driftbuien. Een driftbui ontstaat doordat het kind een teveel aan frustraties ervaart. Deze frustraties moeten geuit worden. Dit komt bijvoorbeeld voor bij kinderen met een vertraagde spraakontwikkeling. Deze kinderen kunnen zich moeilijk uiten en worden daardoor niet altijd goed begrepen. Dit leidt tot frustraties; een driftbui kan het gevolg zijn.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Als een kind een driftbui heeft, kun je het best als volgt reageren:

 Blijf rustig bij een driftbui;

 Laat het kind uitrazen;

 Probeer na afloop de emoties van het kind onder woorden te brengen;

 Zoek naar de oorzaak van het gedrag;

 Probeer te achterhalen hoe het kind thuis is;

 Ga niet schreeuwen en wordt niet boos, dit heeft vaak het omgekeerde effect;

 Geef het kind geen beloning of straf na een driftbui, zodat een driftbui niets ten nadele of ten voordele verandert,

 Wees niet te voorzichtig uit angst dat het kind een driftbui krijgt;

 Overleg met collega’s voor een eenduidige aanpak naar het kind toe;

Breath holding spell

Dit angstaanjagende, maar onschuldige verschijnsel doet zich voor bij sommige kinderen in de leeftijd van een half jaar tot ongeveer 5 jaar. Ze huilen korte tijd uit alle macht en houden dan de adem in. Na enkele seconden lopen ze blauw of bleek aan en verliezen het bewustzijn. Dit kan worden gevolgd door enige trekkingen van de ledematen. Kort hierna komt het kind vanzelf weer bij en heeft nergens last van. Het gebeurt nooit tijdens de slaap. Breath holding spell ontstaat vaak door angst, pijn of een driftbui.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

 Blijf rustig, leg het kind op de zij, maak de mond leeg en knellende kleren los;

 Controleer de ademhaling;

 Geef het kind geen overdreven aandacht na het gebeurde;

 Voorkom ernstige driftbuien door het kind tijdig af te leiden;

 Als het de eerste keer is, overleg met de ouders en leidinggevende of er een arts geraadpleegd moet worden (de aanval kan ook een koortsstuip of epilepsie zijn);

 Probeer te achterhalen hoe het gedrag thuis is en bespreek met ouders hoe je het beste kunt handelen.

Eenkennigheid

Aan eenkennigheid ligt angst ten grondslag, namelijk de scheidingsangst, die vanaf ongeveer zeven maanden oud optreedt. Kenmerkend voor deze angst is, dat het kind niets meer van anderen wil weten dan alleen maar van de eigen vertrouwde persoon. Ook in een vreemd bed of andere kamer slapen wordt moeilijk. Het kind voelt zich in de steek gelaten na het naar bed brengen. Het voelt zich gescheiden van een vertrouwd persoon, ook al ligt het in zijn eigen bed.

Deze eenkennigheidperiode is het sterkst tussen de 8 en 18 maanden en kan tot rond het tweede jaar duren. Het is belangrijk om te weten dat de angst echt is en voor het kind heel reëel.

De baby kan de tijd waarin iemand verdwijnt niet overzien. Alles lijkt een eeuwigheid te duren.

De scheidingsangst van de baby kan in een wat veranderde vorm doorzetten in de peuterleeftijd.

Op dat moment wordt het angst voor liefdesverlies, een kinderangst die gedurende de hele kindertijd een rol speelt. Deze angst hoort bij de ontwikkeling van het eigen “ik”, het kind gaat zijn grenzen verkennen. Tegelijkertijd komt het hierdoor tegenover zijn opvoeders te staan, met hun regels en grenzen. Deze confrontatie roept angst voor liefdesverlies op. Concreet houdt dit in dat het kind bang is dat de ouders minder van hem zullen houden.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

De angst kan verminderd worden door:

 Niet lijfelijk aanwezig te zijn als de baby in bed of in de box ligt, maar wel je stem te laten horen; dit biedt veiligheid;

 Je eigen bezigheden hebben in de buurt van de baby; het horen daarvan stelt hem gerust;

 Dring het kind niet op aan anderen; het verergert de angst;

 Kiekeboe of verstoppertje spelen, zodat het kind leert begrijpen dat de opvoeder ook weer terugkomt;

 Kijk hoe de ouders met de angst van het kind omgaan;

 Spreek samen met ouders af hoe je het aanpakt.

Huilen

Ook peuters huilen regelmatig. Naarmate ze ouder worden zal dit verminderen. De oorzaken liggen anders dan bij het huilen van baby’s. Angst en vrees kunnen een peuter aan het huilen maken. Huilen is dan een manier om je te verdedigen tegen onbehaaglijke gevoelens die niet onder woorden te brengen zijn. Angst ontstaat als het kind de controle over zijn gevoelens begint te verliezen. Mocht een peuter op het kinderdagverblijf te lang blijven huilen, dan is het van belang hierover met ouders te praten. Is het kinderdagverblijf de juiste plek voor het kind? Wat kunnen we doen om het kind te helpen?

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen:

 Als een kind huilt uit angst, erken die angst volledig;

 Troosten bij pijn en de pijn serieus nemen;

 Troosten en geruststellen als er iets kapot is gegaan;

 Bij frustratie niet redeneren of tegenspreken;

 Bij moeite met afscheid nemen, het kind afleiden. Houd het afscheid kort en volgens een vast ritueel. Bespreek dit met de ouders.

Jaloezie

Jaloezie is een complexe emotie, waarin allerlei gevoelens een rol spelen, zoals woede en angst. Er zijn veel verschillende situaties waarin een kind jaloers kan zijn. Bijvoorbeeld als een ander kind veel aandacht van de pedagogisch medewerker krijgt, of als een vriendje in de belangstelling staat. Kinderen kunnen ook jaloers zijn op speelgoed of kleding van anderen. Kinderen kunnen niet altijd duidelijk vertellen wat ze voelen en waarom.

Zij kunnen hun gevoelens dan op de volgende manier uiten:

 Ruzie maken met andere kinderen;

 Agressief gedrag;

 Huilen als een ander kind aan hun spullen komt;

 Negatieve aandacht vragen;

Uit hun doen zijn;

 Terugvallen in een vroeger ontwikkelingsstadium: duimzuigen, in de broek plassen, niet meer zelf willen eten, driftbuien.

De grootste behoefte van kinderen is het krijgen van liefde en aandacht. Dat verschaft zekerheid en een gevoel van eigenwaarde. Deze eigenwaarde hebben ze nog niet van zichzelf; ze zijn afhankelijk van hun opvoeders. Meestal ontstaat jaloezie dan ook doordat ze denken dat een ander kind van hun opvoeders meer aandacht en liefde krijgt dan zijzelf. Totdat ze een jaar of 4 à 5 jaar oud zijn zien kinderen zichzelf als middelpunt van de wereld. Wanneer het kind ziet dat andere kinderen iets krijgen, kunnen of mogen kan dit tot frustratie leiden, of wel jaloezie. Deze vorm van jaloezie hoort bij het groter worden van het kind. Een gezonde dosis jaloezie prikkelt het kind om dingen te ondernemen en stimuleert de ontwikkeling van het kind.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

 Ga direct in op het gedrag als het kind gooit of slaat;

Maak gebruik van gebaren en woorden. Zorg dat het kind aan je stem én mimiek duidelijk merkt wat je bedoelt en dat je het ook meent;

 Geef het kind geen straf voor jaloers gedrag, want daarmee bevestig je zijn gevoel dat men niet meer van hem houd. Dit versterkt het jaloeziegevoel;

 Geef het kind geen extra aandacht op het moment zelf. Daarmee leer je het kind dat jaloeziegevoelens en aandacht vragen geen extra aandacht opleveren. Hierdoor zal de jaloezie sneller verdwijnen;

 Probeer te ontdekken waar de jaloezie vandaan komt. Als je weet wat er achter het gedrag zit, kun je vermijden dat het kind het gevoel krijgt dat men echt niet meer van hem houdt. Sommige kleuters reageren op andere kinderen de spanningen af die ze thuis ervaren. Het gebeurt soms dat een kind jaloers is hij een broertje of zusje heeft gekregen en als reactie daarop kinderen op de opvang slaat. De baby kan hij immers niet slaan;

 Beschouw jaloezie niet als iets afkeurenswaardigs. Accepteer jaloezie als iets dat bij het leven hoort. Jaloers zijn is niet negatief, de manier waarop het soms wordt geuit daarentegen wel;

 Geef het kind positieve en volledige aandacht op momenten dat het zich niet jaloers gedraagt. Dit is een goed middel om de jaloezie te verminderen. Het gaat hierbij niet om de duur, maar wel om de manier waarop je het doet. Prijs het kind om de dingen die het al kan. De kans bestaat dan dat het kind minder jaloers wordt op wat andere kinderen al kunnen en mogen.

 Versterk het gevoel van eigenwaarde van het kind door het dingen zelf te laten doen.

Koppigheid

Volgens het woordenboek betekent koppigheid: vasthoudend aan eigen wil of inzicht, halsstarrig, eigenzinnig. Bij kinderen wordt de term “koppig” vaak gebruikt om aan te geven dat het gedrag van het kind niet overeenkomt met de geboden en verboden van de opvoeder.

Iedereen wordt geboren met een dosis koppigheid. Bij de één is dat wat meer dan bij de ander.

De koppigheidsfase ligt rond de leeftijd van 2 à 3 jaar. In deze periode wil de peuter laten zien dat hij ook invloed heeft. Hij wil zijn zin doorzetten. Hier begint ook de ontwikkeling van een eigen identiteit. Het koppige gedrag wordt door de opvoeders vaak uitgelegd als “een eigen willetje”. Als het kind naar het kinderdagverblijf gaat, moet het zich aanpassen aan de eisen van de pedagogisch medewerker en de groep. Het moet leren zich te gaan gedragen als lid van een groep. In het begin is er nog wel ruimte voor een beetje koppigheid, maar dat wordt steeds minder.

Koppigheid ontstaat zelden doordat het kind een ander opzettelijk dwars wil zitten. De koppigheid heeft eerder een signaalfunctie om aan te geven dat er iets met het kind aan de hand is. Het kind geeft op deze manier aan dat het geholpen wil worden.

Koppigheid kan op de volgende manieren ontstaan:

 Het kind is onzeker en bang om te falen;

 Er zijn problemen in de thuissituatie en het kind is daardoor van streek;

 Het kind heeft een opdracht niet begrepen en kan dit niet duidelijk maken;

 Het kind heeft ruzie gehad met een ander kind en de pedagogisch medewerker heeft het niet gemerkt;

 Het kind heeft, in zijn ogen, een onterechte correctie gehad;

 Koppigheid kan een symptoom zijn van een brede gedragsstoornis of ontwikkelingsstoornis; in dit geval komt koppigheid zowel thuis voor als op het kinderdagverblijf. Het wordt frequent en intensief geuit, vaak in combinatie met ander probleemgedrag zoals agressiviteit en woedaanvallen.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Koppigheid kan uitgroeien tot een gedragsprobleem als de pedagogisch medewerkers er niet goed mee omgaan.

Zoek uit waarom een kind weigert om een bepaalde oefening te doen of om een antwoord op een vraag te geven. Bespreek alles met het kind onder vier ogen op een rustig moment.

Ga geen machtsstrijd aan met het kind door bijvoorbeeld te zeggen:”Je doet wat ik zeg of anders…”. Daar leert het kind niets van.

Als de koppigheid een symptoom is van een bredere gedragsstoornis, is het gedrag vaak niet meer te corrigeren. In dit geval handel je volgens het stappenplan in dit protocol.

Mokken

Mokken is pruilen, zich misnoegd tonen. Dit gedrag uit zich heel wat minder explosief dan een driftbui. Bij mokken is het kind in zichzelf gekeerd, wrevelig en zegt niet direct wat het wil. Kinderen die mokken kunnen wel praten, maar ze willen het niet.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

 Toon wel belangstelling voor het kind, maar negeer het negatieve gedrag;

 Geef het kind positieve aandacht;

 Betrek het kind langzaam bij de andere kinderen;

 Probeer te achterhalen hoe het gedrag thuis is.

Nerveuze tics

Tics zijn onwillekeurige bewegingen van willekeurige spieren die op normale wijze werken. Tics treden plotseling en meermalen achter elkaar op. Bij inspanning en emotie nemen tics toe. Gedurende de slaap zijn de tics afwezig. Tics komen bij kinderen regelmatig voor, met name oogknipperen. Het kind kan de tics nauwelijks willekeurig beïnvloeden. Daarom horen nagelbijten, neuspeuteren en hoofdbonken niet bij tics. Bij jongens komen tics vaker voor dan bij meisjes.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Negentig procent van de kinderen raakt de tic ook weer kwijt. Wanner dit niet het geval is, is het zaak aan de tics aandacht te besteden. In eerste instantie is een gesprek met de opvoeders noodzakelijk. Kijk hierbij naar het stappenplan in dit protocol. Er is geen indicatie voor het geven van medicijnen bij enkelvoudige tics.

Slaapproblemen

Bij kinderen is sprake van een slaapprobleem, wanneer kinderen niet kunnen slapen of als het slapen wordt onderbroken. Deze onderbreking kan plaatsvinden tijdens het in- of doorslapen. Er kan een slaapprobleem ontstaan door een verschuiving van het ritme. In het begin hebben kinderen geen echte problemen met slaapstoornissen. Blijven daarentegen de slaapstoornissen lang aanhouden, dan kan het kind oververmoeid raken waardoor echte slaaptekorten ontstaan.

Het is belangrijk dat kinderen slapen. Slapen is immers een belangrijk onderdeel van het leven. Slapen verfrist en na het slapen kan een probleem beter worden opgelost. Slapen heeft zowel lichamelijk als geestelijk effect. Door te slapen rust je uit. Kinderen hebben slaap ook nodig om te groeien, om energie op te doen en om actief bezig te kunnen zijn.

Slapen en wakker zijn horen bij elkaar. Slapen wordt meestal gezien als een tijdelijke onderbreking van het wakker zijn. De afwisseling tussen slapen en waken is een biologisch ritme, het zogenaamde slaap-waakritme. Onder normale omstandigheden zijn we overdag actief en slapen we ‘s nachts. Dit geldt ook voor kinderen als ze een normaal slaap-waakritme hebben opgebouwd.

Slaapproblemen komt bij 25 procent van de kinderen voor. Voor het kind zelf geeft dit vaak geen problemen. Het zijn eerder de opvoeders die problemen hebben met het slaapgedrag van het kind. Als het kind slecht slaapt, kan het overdag gedragsproblemen vertonen. Alle kinderen worden midden in de nacht wel een keer wakker. Elk kind reageert anders op dit wakker worden. Sommige kinderen maken hun opvoeders wakker, anderen niet. Meestal vallen ze vanzelf weer in slaap.

Er is een aantal redenen te noemen voor slaapproblemen bij kinderen.

 Temperament;

 Angsten;

 Omgevingsfactoren;

 Ziekte en nare ervaringen

Ziektes, zoals terugkerende oorontstekingen en verkoudheden, hebben een slechte invloed op het ritme dat een kind opbouwt. Als kinderen ziek zijn, krijgen ze meestal extra aandacht van de opvoeders. Als het kind weer beter is, kan het patroon van extra aandacht blijven bestaan waardoor het kind slechter slaapt.

Gebrek aan gewoontevorming en onregelmatig gezinsritme:

Gebrek aan gewoontevorming kan een slaapprobleem in stand houden. Bedrituelen horen erbij om het kind veiligheid en vertrouwen te geven. Als alles op dezelfde tijd, manier en volgorde gebeurt, heeft het kind de mogelijkheid om afscheid te nemen en zijn ogen dicht te doen.

Problematische thuissituatie:

Door spanningen en onrust binnen het gezin kunnen slaapproblemen bij kinderen ontstaan.

Onrustige woonomgeving:

Lawaai, warmte, kou, lichtinval kunnen zulke sterke zintuigprikkels geven dat een kind er niet doorheen slaapt.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Meestal komt het eerste signaal van slaapproblemen van de ouders. Soms kun je het ook aan het kind zien. Het heeft dan donkere kringen onder de ogen en ziet er bleek en moe uit. Als het kind ‘s morgens niet uit zichzelf wakker wordt, dan krijgt het te weinig slaap. Als het kind slaapproblemen heeft, is het belangrijk om te ontdekken welke factoren van invloed zijn op het slaapritme van het kind. Dit is vooral van belang als er mogelijk kindermishandeling in het spel is.

Adviezen voor de pedagogisch medewerker:

 Breng regelmaat aan in het spel en eten en drinken op de kinderopvang;

 Zorg voor veiligheid en geborgenheid bij drukke, actieve kinderen;

 Neem kinderangsten serieus;

 Toon begrip voor de opvoeders;

 Realiseer je dat alle kinderen af en toe slecht slapen; dit kan weer snel overgaan, dus je hoeft je niet altijd zorgen te maken;

 Laat kinderen overdag niet extra lang slapen, dit verstoort het slaapritme nog meer

Aan de ouders kun je het volgende adviseren:

 Geef aan dat een regelmatig ritme belangrijk is;

 Bedrituelen geven een kind veiligheid;

 Sluit omgevingsprikkels buiten (dikker gordijnen, rust in huis);

 Zorg voor een consequente aanpak;

 Wijs ouders er op dat ze het consultatiebureau kunnen raadplegen voor advies.

Het teruggetrokken kind

Teruggetrokken, stille kinderen tref je vaak aan in groepen van jonge kinderen. Soms betreft het kinderen die er nog niet aan toe zijn om zich in het speelgewoel te storten, maar het wel leuk vinden om toe te kijken.

Zij zijn meestal wat stiller dan de rest, maar doen wel met plezier mee als je ze uitnodigt om b.v. mee te doen aan een activiteit. Deze kinderen reageren vaak normaal op de pedagogisch medewerker en op contacten van de andere kinderen.

Na een periode van drie maanden trekken deze kinderen meestal bij. Het kan ook zijn dat het kind te jong is voor de groep. Je ziet dan dat het angstig of helemaal niet reageert op agressief gedrag van andere kinderen. Het kind trekt vaak langzaam bij.

Wanneer kinderen probleem hebben in de thuissituatie wordt het een ander verhaal. De moeilijkheden die ze thuis kunnen ondervinden zijn:

 Echtscheidingsperikelen;

 Werkloosheid van één of beide opvoeders;

 Spanningen tussen de opvoeders;

 Straf en vormen van mishandeling;

 Emotionele verwaarlozing.

Het kind kan thuis zijn agressie niet kwijt. Agressie hoort echter als uitingsvorm bij de ontwikkelingsfase van een kind. Het is onmogelijk het kind op te voeden zonder agressieve uitingen. Zijn deze uitingen thuis echter taboe, dan kan het kind reageren met naar binnen gericht gedrag. Het afwijzen van agressief gedrag leidt ertoe dat elke emotie van het kind vervlakt. Het kind vertoont dit gedrag ook op de opvang.

Het kind heeft problemen met de opvang. Het kan moeilijk scheiden van thuis en voelt zich bedreigd in de groep. Thuis gedraagt het kind zich heel normaal. Dit betekent dat het kind zich in de groep nog niet op zijn gemak voelt. Dit probleem komt in de praktijk maar zelden voor.

Het kan ook voorkomen dat kinderen zonder een aanwijsbare reden stil zijn. Bespreek dit met je team en leidinggevende en plan een gesprek met ouders

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

 Breng de ouders van het kind op de hoogte van je bevindingen

 Probeer samen met ouders te achterhalen wat de oorzaak kan zijn

Wanneer je het gedrag niet kunt achterhalen volg dan de stappen in dit stappenplan

Wennen op het kinderdagverblijf of de buitenschoolse opvang

Voor het eerst naar het kinderdagverblijf of de buitenschoolse opvang is wennen voor kinderen en hun ouders. Ieder kind en iedere ouder reageert anders op de nieuwe omgeving. Sommige kinderen komen binnen, zien hun ouders niet meer en genieten volop. Andere kinderen zijn een korte of langere tijd verdrietig. Ook ouders reageren verschillend op het wennen. Zij kunnen hun kind meteen met een gerust hart achterlaten of huilend de deur uit gaan bij het afscheid nemen.

Eenkennigheid en de daarmee gepaard gaande scheidingsangst kunnen problemen bij het wennen op de opvang geven. De eenkennigheidfase van baby’s begint zo ongeveer bij zes à zeven maanden. Na die tijd kan het wennen een probleem worden. De eenkennigheidfase is een ontwikkelingsfase van kinderen. Het kind gaat het verschil zien tussen de vaste verzorger en een vreemde. Bij het zien van een vreemde kan een kind gaan huilen, angstig worden en wegkruipen bij de vaste verzorger.

Het wennen van jonge baby’s gaat vaak snel. Oudere kinderen hebben vaak wat meer tijd nodig. Het is bekend dat kinderen vanaf acht maanden heftig reageren op scheiding van hun opvoeders en dat het niet ongewoon is dat kinderen vier weken nodig hebben om zich helemaal vertrouwd te voelen in een kinderdagverblijf.

Ook bij peuters speelt eenkennigheid en angst voor scheiding van de vaste verzorgsters een rol. Deze angst is meestal op te lossen. Aan peuters kun je vertellen dat de opvoeder weer terugkomt. Peuters

zijn nauwelijks in staat hun gevoelens onder woorden de brengen. Hoe ze het wennen beleven moet je vaak afleiden uit hun gedrag.

Naast eenkennigheid spelen er nog meer factoren een rol bij wenproblemen. Het is belangrijk om per kind goed te bekijken wat er aan de hand is, en hoe je kunt helpen. Belangrijk is het ook om van de opvoeder te horen hoe het kind thuis heeft gereageerd. Was het moe of onrustig?

Een aantal richtingen waar je bij wenproblemen aan kunt denken zijn:

 Sommige ouders hebben moeite om hun kind achter te laten op het kinderdagverblijf. Dit voelen kinderen goed aan;

 Het afscheid gaat niet goed. Dit kan door het “onhandig” op elkaar reageren van ouder, kind en pedagogisch medewerkers. Ouders die wegsluipen, omdat ze bang zijn voor tranen; medewerkers die onduidelijk zijn over wat zij van ouders verwachten;

Het moment waarop het kind voor het eerst naar het kinderdagverblijf of de buitenschoolse opvang gaat, is ongelukkig: er is net een nieuw broertje of zusje geboren; één van de opvoeders is ziek; vader en moeder zijn net gescheiden; het gezin is net verhuisd;.

 Het kind maakt een verandering mee, waar het helemaal niet om gevraagd heeft. Pas als de leuke kanten van de nieuwe situatie - speelgoed, andere kinderen - ontdekt worden, verminderen of verdwijnen het protest en verdriet;

 Het kind voelt zich overweldigd door de nieuwe situatie;.

 Het karakter van een kind kan een rol spelen. Er zijn kinderen die slecht of niet tegen onoverzichtelijke situaties kunnen;

 Ook kinderen die gewend zijn aan een vertrouwde oppas thuis, kunnen moeite hebben met wennen in een kinderdagverblijf, peuterspeelplaats of buitenschoolse opvang. Er zijn meer prikkels voor het kind dan in een omgeving met weinig of geen kinderen en één volwassene.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

 Accepteer dat het kind verdrietig is in de wenperiode;

 Toon begrip voor hoe het kind zich voelt. Het helpt vaak als je probeert het gevoel van het kind onder woorden te brengen en dit gevoel probeert te bevestigen. Vanuit die bevestiging kun je als pedagogisch medewerker rust en ruimte krijgen om het kind te troosten en uit te leggen wanneer het weer wordt opgehaald. Alleen maar afleiden ontkent het verdriet van het kind. Het is juist nodig om het kind over zijn verdriet heen te helpen;

 Met een peuter kun je praten. Je kan bijvoorbeeld aan de hand van een boekje laten zien hoe het afscheid nemen gaat. Je kan duidelijk maken dat de opvoeder weer terugkomt

 Besteed in het begin veel tijd aan het kind;

 Geef het kind een eigen plekje;

 Bied het kind een duidelijk ritme aan;

 Noem de namen van de andere kinderen vaak;.

 Zorg dat je goed op de hoogte bent van de bijzonderheden van het kind. Neem deze in het begin zoveel mogelijk over;

 Stel de eerste keren weinig eisen aan het kind. Geef het kind de kans om rustig de omgeving, de mensen en de andere kinderen te bekijken;

 Spreek af dat het kind op tijd wordt gebracht en gehaald, zodat niet alle kinderen al zijn opgehaald;

 Bij het afscheid nemen is het belangrijk dat de ouder zegt dat zij weggaat. Dit moet duidelijk aangegeven worden. Dan is ook duidelijk dat de ouder pas later terugkomt

 

Ontwikkeling- en functiestoornissen

Vroegtijdige signalering

Kinderen verschillen van elkaar. Ook op het kinderdagverblijf, peuterspeelplaats en de buitenschoolse opvang zie je verschillen in persoonlijkheid, motoriek, spraak en in tempo van ontwikkeling. De marge van wat een normale ontwikkeling genoemd wordt is groot. De aanleg van een kind geeft de grens aan hoe ver het kan komen in zijn ontwikkeling en wanneer het rijp is voor een volgende stap. Het is afhankelijk van zijn omgeving welke kansen hij krijgt om ervaring en kennis op te doen om zijn talenten te ontplooien.

Wat is een ontwikkelingsstoornis?

Het ‘gemiddelde kind’ bestaat niet, bij elk kind zijn wel bijzonderheden op te merken; leiden die bijzonderheden niet tot blijvend nadelige gevolgen voor het kind, dan is er sprake van een normale ontwikkeling. Wijkt een kind naar beneden af van het gemiddelde dan spreken we van een ontwikkelingsachterstand.Bij een ontwikkelingsstoornis gaat het om een duidelijke afwijking van de gemiddelde ontwikkeling van leeftijdsgenoten. Het kind is dan erg achter of ontwikkelt zich opvallend anders. Deze verstoorde ontwikkeling valt op en vaak zijn er extra maatregelen nodig om het kind de kans te geven zich zoveel mogelijk te ontplooien.

 

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Als pedagogisch medewerker kun je te maken krijgen met kinderen die opvallen en waarbij je vermoedt dat hun ontwikkeling wordt bedreigd. Dit kan worden veroorzaakt door factoren in het kind zelf, of door factoren in de omgeving van het kind. In eerste instantie kun je proberen deze tekenen van een mogelijke ontwikkelingsachterstand of -stoornis te benoemen.

De signalen van een mogelijke stoornis kun je constateren op één ontwikkelingsgebied, bijvoorbeeld in de motoriek. Veel vaker echter zul je zien dat zich op meerdere terreinen problemen voordoen: het kind is bijvoorbeeld niet alleen laat met praten, maar is ook motorisch onhandig. Bij jonge kinderen is er nog een grote samenhang tussen de verschillende ontwikkelingsgebieden.

Twee voorbeelden: blijft de denkontwikkeling achter, dan heeft dit onmiddellijk invloed op de taal; een kind dat onhandig beweegt kan hiervan last hebben in het spel en de zelfredzaamheid. Het is sterk aan te raden om bij twijfel aan de ontwikkeling alle ontwikkelingsgebieden onder de loep te nemen door deze nader te observeren en te omschrijven.

De volgende aandachtspunten kunnen hierbij tot steun zijn:

 Bewegen: grove en fijne motoriek;

 Praten: begrijpen en uiten van taal;

 Contact met de pedagogisch medewerkers;

 Contact met kinderen;

 Groepsgesprek;

 Spel binnen en buiten;

 Gedrag: binnen en buiten

 Opvallende kenmerken;

Niet iedereen kijkt via dezelfde bril naar het gedrag van kinderen. Wat de één normaal vindt, vindt de ander afwijkend. Door te praten met collega’s of hen mee te laten kijken naar de kinderen waarover je je zorgen maakt, kun je er achter komen in hoeverre het gedrag van het kind te maken heeft met jouw oordeel en verwachtingen of dat collega’s je zorg delen.

Bovendien kun je samen nagaan in hoeverre factoren binnen de opvang of van je eigen aanpak van invloed kunnen zijn. In een gesprek met de opvoeders kan duidelijk worden of zij de zorg om de ontwikkeling delen en welke gebeurtenissen en omgevingsfactoren mogelijk een rol spelen. Het kan zijn dat zij bepaalde factoren al langer als een probleem ervaren en dat de ontwikkeling van het kind vanaf het begin afwijkend is verlopen. Ook kunnen gebeurtenissen in het gezin, de opvoedingssituatie of persoonlijke problemen van de gezinsleden zijn weerslag hebben gehad op de ontwikkeling.

 Gedraagt het kind zich thuis net als in de groep; wanneer dit niet het geval is, welke factoren spelen dan een rol?

 Gedraagt het kind zich thuis net zo, hoe gaan de ouders daar dan mee om?

Ouders kunnen samen met de pedagogisch medewerker ende leidinggevende besluiten om advies te vragen aan derden. Een mogelijkheid is om te overleggen met, het consultatiebureau, de jeugd- of huisarts. Er kan dan worden bekeken of verdere stappen nodig zijn.

Er kan advies gevraagd worden aan een VTO-team (Vroeg Tijdige Onderkenning van ontwikkelingsstoornissen). Dit team kan adviseren over de verschillende mogelijkheden die er in de regio zijn voor verder onderzoek of behandeling. De pedagogisch coach van Sisa kan je verder helpen aan de hand van de sociale kaart. Je kunt ook hulp vragen bij de weg die je het beste kunt bewandelen om kind en gezin te helpen. Laat het duidelijk zijn dat pedagogisch medewerkers alleen signalen en vermoedens aangeven bij ouders. De stap naar derden ligt bij de ouder. Vanuit de organisatie kunnen we hen daar wel bij ondersteunen.

Er zijn verschillende valkuilen; het is van belang dat je je daarvan bewust bent. Wanneer je bepaald gedrag van een kind kunt verklaren (bijvoorbeeld dat het kind erg agressief is omdat zijn vader dat ook is) wil nog niet zeggen dat dit niet zorgelijk is en je er niets aan moet doen. Het feit of je gedrag al of niet kunt beïnvloeden zegt weinig over de zorgelijkheid ervan.

Signaleren is niet hetzelfde als een diagnose stellen. Het stellen van de diagnose laten we aan specialisten over.

Hierna volgt een bespreking van de signalen voor 3 belangrijke ontwikkelingsgebieden:

Motorische ontwikkeling;

 Spraakontwikkeling;

 Sociaal-emotionele ontwikkeling;

Motorische ontwikkeling

Een belangrijke stap in de motorische ontwikkeling is de houdingscontrole en spierspanning. Belangrijk hierbij is het evenwicht. Een kind met een slechte controle over zijn houding kan een heel slappe of juist heel gespannen motoriek laten zien. Houdingscontrole is al in het eerste levensjaar een belangrijke aanwijzing voor de werking van de hersenen van een kind.

Op latere leeftijd geven houding en spierspanning ook aanwijzingen over zijn emotioneel welbevinden. De coördinatie van bewegingen (de afstemming), is ook van groot belang. Het kind leert steeds beter om zijn bewegingen op elkaar af te stemmen (b.v. lopen en fietsen) en om met de ogen zijn bewegingen te sturen (b.v. het grijpen en later het tekenen). Als gecoördineerde bewegingen beheerst worden gaan ze automatisch. Bij coördinatiestoornissen ontbreekt het vloeiend verloop van de bewegingen en verlopen de bewegingen schokkerig, ongericht, of houterig.

Bij de motorische ontwikkeling van kinderen moet er niet alleen op gelet worden of ze de motorische mijlpalen wel op tijd halen, maar ook hoe de kwaliteit van hun bewegingen is. Beweegt een kind soepel of houterig, zijn de bewegingen geremd of ongeremd, heeft het er controle over of gaat het ongecontroleerd. Bovendien gaat een kind gaandeweg steeds meer beschikken over een verfijnd scala aan bewegingspatronen. Via lopen leert hij rennen, hij leert klimmen, fietsen, springen, hinkelen. Het is belangrijk om te kijken of het kind voldoende variëteit heeft in dit bewegen. Of dat het daarin beperkt is of zelfs niet verder komt dan stereotiep bewegen, steeds maar herhalen van hetzelfde. Elk kind heeft een eigen tempo, maar een te laag activiteitenniveau (te rustig) of een te hoge activiteit (hyperactiviteit) kan belemmerend werken op de ontwikkeling. Een aantal kinderen lijkt zich motorisch goed te ontwikkelen, maar valt in de kleuterleeftijd op vanwege het niet beheersen van de fijne motoriek. Ze krijgen de kleine legoblokjes niet op elkaar, kunnen niet puzzelen en knippen. Als ze zich daarnaast moeilijk kunnen concentreren zou er sprake kunnen zijn van een aandachtsstoornis

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Bij het vermoeden van een stoornis op het gebied van de motoriek is het zaak dat een deskundige bekijkt:

 Of het lichaam zelf goed functioneert;

 Of het zenuwstelsel in orde is;

 Of er iets met de zintuigen is (horen/zien);

 Of het kind zich emotioneel prettig voelt;

 Of het kind voldoende stimulansen heeft gekregen om de motoriek te ontwikkelen;

 Of het kind geen algehele ontwikkelingsachterstand heeft.

Bij kleuters met overactief gedrag, coördinatieproblemen en/of problemen in de fijne motoriek moet onderzocht worden of er sprake is van een aandachtsstoornis. Bespreek deze punten met de ouders en adviseer in overleg met de leidinggevende eventueel nader onderzoek door consultatiebureau, huisarts of VTO-team

 

Spraakontwikkeling

Spraak/taalontwikkeling bij 0-4 jarigen

Wanneer er van de geboorte af met een kind gesproken wordt, zal het gaan praten. Het eerste huilen en de eerste keuvelgeluidjes van een kind komen vanzelf. Alle kinderen over de hele wereld maken daarbij dezelfde soort geluidjes. Deze geluidjes gaan langzamerhand steeds meer op de eigen taal lijken. Dit komt, omdat een kind de klanken overneemt van mensen die veel met hem/haar praten. De reacties vanuit de omgeving zijn dus erg belangrijk voor de ontwikkeling van zijn/haar spreken. Het kind gaat steeds meer geluiden, klanken en woordjes die het hoort nadoen. Vanuit dit nadoen ontwikkelt zich dan tenslotte het spreken.

In de eerste vijf levensjaren leert het kind de wereld om zich heen te begrijpen. Taal is daarbij een middel tot denken en redeneren. Door de taal krijgt het kind grip op de wereld. Leren praten is net als leren lopen; het ene kind leert het sneller dan het andere en het gaat met vallen en opstaan. Rond het vijfde levensjaar beheerst het kind de taal goed. Hij kan met iedereen een gesprek voeren en begrijpt alles goed.

Periode 0 tot 1 jaar

Begin van de taalontwikkeling. Het aantal klanken dat een kind produceert, neemt in de loop van de maanden toe. Op de leeftijd van 9 à 10 maanden kunnen kinderen al veel simpele klanken maken. Rond de eerste verjaardag gaat bij de meeste kinderen dit brabbelen op echte woordjes lijken. In de periode van 0 tot 1 jaar begint ook het leren luisteren. Verschillende geluiden van elkaar onderscheiden gaat steeds beter. Kinderen die slechthorend of doof geboren zijn, vallen in deze periode al op: het luisteren ontwikkelt zich niet en het brabbelen neemt af, omdat het kind zichzelf niet of moeilijk hoort.

Periode 1 tot 3 jaar

Het kind ontdekt nu de wereld om zich heen. Hij gaat begrijpen dat alles een naam heeft. Zijn wereld breidt zich uit en hij gaat de eerste woordjes zeggen. In deze periode kent de spraak/taalontwikkeling twee stadia:

1 tot 2 jaar: het stadium van de twee-woord-zin

Kinderen gaan zich uiten door middel van losse woorden en proberen daarmee een hele zin uit te drukken;

Voorbeeld: “Eet” kan betekenen: “Ik heb honger, ik wil eten”. Over het algemeen wordt de één-woord-zin meestal vrij snel gevolgd door de twee-woord-zin. Kinderen zeggen dan twee woorden achter elkaar. Voorbeeld: “Mama boek” kan betekenen: “Dat is mama‟s boek” of “Mama, ik wil een boek lezen”.

 2 tot 3 jaar: het stadium van de drie tot vijf-woord-zin;

 De zinnetjes van een kind worden nu steeds langer, tot 5 woorden per zin. Rond het derde levensjaar kent het kind ongeveer 900 woordjes. Bij het uitspreken van moeilijke woorden worden nog klanken weggelaten, met name in medeklinkercombinaties. Voorbeelden: “stoel” wordt “toel”, “klok” wordt “kok”, “muts” wordt “mus”.

Periode 3 tot 4 jaar

Het kind ontdekt dat er regels bestaan in taal. Door te luisteren leert hij zinnen te begrijpen en daardoor ook zelf zinnen te vormen. Tussen drie en vijf jaar breidt de woordenschat zich van gemiddeld 900 woorden naar 2100 woorden uit. Moeilijke klankcombinaties gaat het kind steeds beter beheersen: het correct uitspreken van twee medeklinkers achter elkaar ontstaat. Voorbeeld: “Stoel” wordt niet meer vereenvoudigd tot “toel”, maar nu echt als “stoel” uitgesproken. De verstaanbaarheid is circa 90%. Het logisch vertellen van een gebeurtenis of verhaal kan nog moeilijk zijn voor het kind. Een ander kenmerk van het spreken is, dat het kind over woorden kan gaan vallen, ook wel haperen genoemd. Dit is een normale fase in de ontwikkeling van de spraak en taal. Kinderen beleven veel, ze willen erg veel vertellen, maar kunnen nog moeite hebben dit allemaal te verwoorden. Door het haperen wint een kind tijd om na te denken en de juiste woorden te vinden.

Samenvatting van de mijlpalen in de spraak/taalontwikkeling.

Volgens de richtlijnen van het consultatiebureau

 Kan een kind van 12 maanden geluiden maken die steeds meer op woordjes gaan lijken wanneer er tegen hem teruggepraat wordt.

 Kan een kind rond zijn 2e verjaardag in het begin in één-woord-zinnen en later in twee- of drie-woord-zinnen duidelijk maken wat hij wil. Er mogen nog uitspraakfouten voorkomen.

 Kan een kind rond zijn 3e verjaardagminimaal zinnetjes van 3 tot 5 woorden maken; hij gebruikt soms al moeilijke woorden. Uitspraakfouten mogen nog voorkomen.

 Kan een kind rond zijn 4e verjaardag praten in goede korte zinnen. Een aantal taalregels kent het nog niet en ook de letter “r” en sommige klankcombinaties, zoals “sch-” kunnen nog moeilijk zijn.

Spraak/taalproblemen

Sommige kinderen leren snel praten, bij anderen komt dit wat moeilijker op gang. Leren praten is net als leren lopen; het ene kind leert het sneller dan het andere en het gaat met vallen en opstaan. De problemen kunnen variëren van lichte uitspraakproblemen tot belemmering van de communicatie door een gebrek aan (taal)vaardigheid. Stoornissen in het taalbegrip en de taalproductie (bijvoorbeeld

zinsbouw en grammatica) kunnen belemmerend werken op het sociaal-emotionele en cognitieve vlak. Spraak- en taalproblemen zijn heel divers: stoornissen zijn soms moeilijk herkenbaar.

Of een kind gewoon leert spreken, hangt af van vele factoren. Deze factoren kunnen lichamelijk zijn (medische factoren) maar ook psychosociaal (pedagogische-psychologische factoren).

Medische factoren zijn:

 Gehoor;

 Bouw van de spraakorganen (lippen, tong, verhemelte);

 Bewegingsmogelijkheden van de spraakorganen;

 Gezondheid van de hersenen;

 Psychische basisgesteldheid (contactgevoeligheid).

Pedagogische-psychologische factoren zijn:

 Stimulatie vanuit de omgeving: ouder kind interactie, huistaal, schooltaal;

 Algemene leervaardigheid;

 Emotionele ontwikkeling;

 Taalgevoeligheid.

Wanneer er met één of meerdere factoren iets mis is, kan de spraak/taalontwikkeling afwijkend verlopen.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

De pedagogische-psychologische factoren zijn direct door de pedagogisch medewerker te beïnvloeden.

Tips voor het stimuleren van de spraak/taalontwikkeling:

2 tot 3 jaar

Neem niet te snel genoegen met gebaren;.

Bijvoorbeeld: vraag aan het kind te vertellen wat het wil, als het je meetrekt of als het wijst naar een voorwerp;

Het kind gaat vragen stellen. Stel zelf ook vragen. Door vraag en antwoord kunnen er leuke gesprekjes ontstaan. Bijvoorbeeld: “Pop weg! Ja, de pop is weg. Weet jij waar de pop is?” Het kind beantwoordt de vraag;

 De zinnen van het kind zijn nog niet altijd correct. Soms ontbreken bijvoorbeeld oorden. Verbeter het kind indirect. Het kind leert zo de juiste zinsvormen, terwijl de communicatie niet verstoord wordt. Voorbeeld: Kind: “Hond niet!”. Mogelijke verbetering: “Ja, hier is geen hond”;

 Vertel eenvoudige verhaaltjes bij prentenboeken en stel ook af en toe weer vragen. Voorbeeld: “Miauw, zegt de poes. Ik heb honger. Wat wil de poes eten, denk je?”;

Benoem je handelingen en die van het kind;

 Zing liedjes en laat het kind meezingen.

3 tot 4 jaar

 Er kan sprake zijn van haperen. Laat merken dat je rustig wacht totdat het kind zijn gedachten onder woorden heeft gebracht. Dus: let erop WAT het kind zegt en niet HOE hij het zegt en onderbreek het kind niet;

 Laat het kind zelf het initiatief tot praten nemen of stimuleer hem tot praten doordat je een gesprekje met hem begint (dus: dwing het kind niet tot vertellen);

 Lees regelmatig boekjes met veel plaatjes voor. Vertel of bedenk samen het verhaal erbij;

 Hulpvragen zijn soms zinvol, bijvoorbeeld: “En toen, weet je dat nog?”;

 Met zijn allen de afgelopen dag doornemen, is een leuk spel;

 Door middel van logopedisch onderzoek kan precies vastgesteld worden of de spraak en/of taal van een kind zich afwijkend ontwikkelt. Wijs de ouders (in overleg met leidinggevende en/of pedagogisch coach) op het bestaan van dit onderzoek. Dit kan aangevraagd worden via de huisarts Een spraakachterstand komt vaak in combinatie met een taalachterstand voor en visa versa. Bij een afwijkende spraak- en/of taalontwikkeling is logopedische behandeling nodig.

Neusspraak of nasaliteit

Men onderscheidt twee vormen van neusspraak of nasaliteit: open en gesloten neusspraak. Beide vormen van nasaliteit beïnvloeden de spraak negatief en daarmee dus ook de verstaanbaarheid.

Open neusspraak

Bij open neusspraak ontsnapt er teveel lucht door de neus. Dit komt doordat de mondholte niet goed van de neusholte afgesloten wordt. Het zachte gehemelte achter in de keel zorgt voor die afsluiting.

Open neusspraak wordt veroorzaakt door:

 Een gehemeltespleet;

 Het zachte gehemelte dat slap en inactief is;

 Ook uit gewoonte, bij imitatie of na het knippen van de keelamandelen kan open neusspraak ontstaan.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Om open neusspraak tegen te gaan, zal het zachte gehemelte getraind moeten worden.

Dit kan door middel van allerlei blaas- en zuigspelletjes. Door deze spelletjes wordt het zachte gehemelte sterker en kan zodoende beter zorgen voor de afsluiting van de mondholte met de neusholte.

Mogelijkheden:

 Blaasvoetbal spelen;

 Bellen blazen;

 Het kind een watje op tafel laten wegblazen door een rietje;

Gesloten neusspraak

In het Nederlands moet de lucht bij slechts drie letters door de neus gaan: bij de “n”, “m” en “ng”. Als de neusholte verstopt is, kunnen deze letters dus ook niet gemaakt worden. Bij gesloten neusspraak is dit het geval. De “m” en de “n” klinken dan bijvoorbeeld als een “b” of “d”.

Gesloten neusspraak kan worden veroorzaakt door:

 Verkoudheid;

 Allergie;

 Te grote neusamandelen;

 Vreemd voorwerp in de neus (bijvoorbeeld speelgoed: een knikker);

 Mondademen;

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Zorg voor een gezonde omgeving waarin verkoudheden zo min mogelijk de kans krijgen. Let op de lipsluiting, zodat mond ademen niet mogelijk is.

Tweede taalverwervingsproblemen

Bij een kind dat het Nederlands niet als moedertaal heeft, kunnen zich op verschillende gebieden problemen voordoen. Te denken valt aan:

Het kind spreekt niet of nauwelijks

Het kind neemt niet of nauwelijks deel aan activiteiten (bijvoorbeeld door onvoldoende taalbegrip, moeizame communicatie)

 ouders geven aan dat er een ontwikkelingsachterstand is in de eigen taal (bijvoorbeeld kleine woordenschat, slechte zinsbouw).

De meeste allochtone kinderen leren vanzelf Nederlands. Als de moedertaal zich goed ontwikkelt, zal ook de Nederlandse taal de mogelijkheid hebben zich te ontwikkelen. Dezelfde factoren als beschreven bij Nederlandse kinderen zijn van invloed op de spraak/taalontwikkeling van het allochtone kind. Daarnaast kunnen bij een allochtoon kind de volgende factoren een rol spelen:

 Voelt het kind zich veilig bij het verwerven van twee of meer talen?

 Hoe vaak wordt de moedertaal en de Nederlandse taal correct aangeboden? Wat is de verhouding tussen deze talen met betrekking tot het aanbod?

 Welke eisen stelt de omgeving met betrekking tot de moedertaal en de Nederlandse taal?

 Hoe staan ouders, kind en omgeving tegenover de moedertaal?

 Hoe is de motivatie ten opzichte van het leren van de Nederlandse taal?

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Over het algemeen zijn de tips, zoals beschreven, ook zinvol voor allochtone kinderen. Daarnaast is het belangrijk aan de volgende aspecten te denken:

Zo vroeg mogelijk beginnen met het verwerven van de Nederlandse taal beïnvloedt meertaligheid positief. (zie ook het taalbeleid van Sisa Kinderopvang). De gedachte dat eerst de ontwikkeling van de ene taal afgesloten moet zijn, voordat met de andere taal begonnen kan worden, is inmiddels volledig achterhaald.

Dit geldt ook voor “het alleen maar Nederlands mogen spreken”. Een correct taalaanbod is minstens zo belangrijk als hoe vaak een taal aangeboden c.q. gesproken wordt.

Belangrijk is dat het kind Nederlands leert, maar ook dat zijn moedertaal zich goed ontwikkelt. De taal die het beste wordt beheerst is een steun bij het leren van een nieuwe woorden in een andere taal. Vaak is dit bij allochtone kinderen tussen 0 tot 4 jaar de moedertaal. Voorbeeld: een kind leert op circa. één jarige leeftijd van zijn moeder wat “vallen” is in zijn moedertaal. Op het kinderdagverblijf zal het kind sneller “vallen” zeggen, omdat hij al weet wat het betekent en het kan verwoorden.

Op circa één jarige en tweejarige leeftijd mogen kinderen twee talen „kriskras‟ door elkaar gebruiken. Het is niet reëel te verwachten dat een kind op deze leeftijd bijvoorbeeld één voorwerp in twee talen kan benoemen. Op circa tweejarige leeftijd gaan tweetalige kinderen hun talen scheiden.

De stille periode: kinderen die een nieuwe taal leren, maken vaak een “stille periode” door. Ze nemen de taal in zich op, luisteren en verwerken alle nieuwe woorden: ze absorberen als het ware de taal. Ze zijn nog niet toe aan het zelf praten in de nieuwe taal. U kunt er dus vanuit gaan, dat kinderen die nog niets zeggen, maar alles goed waarnemen en goed meedoen met activiteiten, het Nederlands aan het leren zijn. Dwing deze kinderen niet tot praten.

Omgang met Nederlandstaligen is cruciaal bij het verwerven en stimuleren van het Nederlands als tweede taal. Let er dus bijvoorbeeld op, dat het kind met Nederlandstalige kinderen speelt.

Kinderen die twee talen tegelijkertijd leren, neigen ertoe de talen met verschillende personen te verbinden, waardoor ze de talen makkelijker kunnen scheiden. Hierdoor verloopt het verwerven van de talen beter. Dus: tegen het kind kunnen meerdere talen gesproken worden, maar elke persoon spreekt consequent in dezelfde taal tegen het kind. Over het algemeen kan er vanuit gegaan worden dat kinderen die nog niets zeggen, maar alles goed waarnemen en goed meedoen met activiteiten, het Nederlands aan het leren zijn. Dwing deze kinderen niet tot praten.

Afwijkende mondgewoonten

Het is niet alleen om esthetische redenen dat aan dit onderwerp aandacht wordt besteed, maar ook om medische redenen. Afwijkende mondgewoonten zijn: mond ademen, verkeerd slikken, duim- speen- en vinger zuigen.

Mond ademen

Mond ademen is het ademen door de mond als er niet gesproken wordt. Het kind krijgt op dat moment koude, droge en niet gezuiverde lucht naar binnen.

De gevolgen kunnen zijn:

 Veelvuldige verkoudheden;

 Uitgedroogde mond, waardoor er minder vaak geslikt wordt met als gevolg een onderdruk in het middenoor waardoor het kind minder hoort;

 Verslapte spieren van het mondgebied, dit heeft meestal ook gevolgen voor de spraak;

 Ingezakte houding.

Mond ademen kan na verkoudheid als gewoonte blijven bestaan. Van duimen, vinger zuigen en/of speen zuigen kan de tong slap in de mond gaan hangen, waardoor de mond sneller open valt.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Het is belangrijk dat het kind zich eerst bewust wordt van het mond ademen. Daarnaast moeten slap geworden lip- en tongspieren weer sterker worden. Bewustwording en training kan door middel van allerlei spelletjes, bijvoorbeeld:

Luisteren naar een verhaal met een rietje tussen je lippen;

 Doe een sirene van een brandweerauto na, spreiden en tuiten van de lippen: ie-oe-ie-oe;

 Klakken met je tong als een paard;

 Hagelslag met je tong oplikken;

 Lippen aflikken.

Daarna is het belangrijk dat het kind de goede gewoonte, dus de lipsluiting, zelfstandig leert toepassen. Hulpmiddel hierbij is de zogenaamde “reminder”: dit kan bijvoorbeeld een sticker zijn, die je op een opvallende plaats plakt. Iedere keer als het kind naar de sticker kijkt, denkt hij aan de lipsluiting en doet hij zijn lippen op elkaar.

Daarnaast kunt je de ouders (in overleg met de leidinggevende en/of pedagogisch coach) wijzen op het probleem en de mogelijkheid van een logopedisch onderzoek. Dit onderzoek is aan te vragen via de huisarts.

Verkeerd slikken

Tijdens goed slikken is de tong op het bobbeltje vlák achter de voortanden bovenin. Bij verkeerd slikken is er vaak sprake van een tongpers: de tong stoot tegen de tanden of is zelfs tussen de tanden. Ook worden vaak de lippen op elkaar geperst, met name de onderlip. Hierdoor wordt de kinspier overactief, wat een “speldenkusseneffect”geeft.

De gevolgen kunnen zijn: 

Afwijkende gebitsstand en afwijkende kaakgroei (overbeet/open beet);

Spraakstoornissen;

 Kwijlen en/of speeksel naar binnen zuigen.

Verkeerd slikken kan het gevolg zijn van het gebruik van de speen en door duimen, vinger zuigen en mond ademen.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Het aanleren van het correcte slikpatroon is een logopedische aangelegenheid en hoort in de logopedische praktijk thuis. De opvoeders kun je wijzen op het probleem en de mogelijkheid voor logopedisch onderzoek. Deze is aan te vragen via de huisarts. Je kunt ervoor zorgen dat de voorwaarden voor het goede slikken zo optimaal mogelijk aanwezig zijn, bijvoorbeeld: lip- en tongtraining doen, letten op lipsluiting en werken aan het afleren c.q. minimaliseren van duim-, vinger- of speen zuigen.

Duim-, speen- en vinger zuigen

Na verloop van tijd heeft het kind geen borst- of flesvoeding meer nodig, maar kan de behoefte om te zuigen toch aanwezig blijven. Het kind neemt zijn duim, vinger of fopspeen. Door te lang en te intensief duimen of speen zuigen wordt het evenwicht in de mond verstoord.

De gevolgen kunnen zijn:

 Afwijkende gebits- en kaakgroei met daarbij gevolgen voor de uitspraak,

bijvoorbeeld slissen;

Mond ademen en afwijkende mond-motoriek.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Duim-, speen- en vinger zuigen moet rond het derde levensjaar afgeleerd zijn. Geef het kind kleine beloningen als het niet zuigt. Ook een vinger- of handpop kan voor het kind een hulpmiddel zijn. Deze tips kunnen ook aan de ouders meegegeven worden.

Heesheid

Bij praten trillen de stembanden. Ze gaan trillen doordat er uitgeademde lucht langskomt. Bij heesheid trillen de stembanden niet goed. Ze zijn dan vaak wat dik en rood. Er kunnen ook kleine knobbeltjes (een soort eeltplekjes) op de stembanden komen.

Heesheid kan ontstaan door:

Verkoudheid, een allergie, astma (en medicijnen hiertegen) bronchitis of ontstoken amandelen. De stembanden zijn dan meestal wat geïrriteerd en

gezwollen, waardoor ze niet goed trillen;

 Veel schreeuwen, gillen, kuchen of gekke stemmetjes nadoen. De stem wordt dan op de verkeerde manier gebruikt;

 Emotionele problemen;

 Gespannen ademhalen;

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Zorg voor voorwaarden voor een gezonde stem. Met hele jonge kinderen (baby‟s, peuters) kan nog niet direct over de stem en de gevolgen gesproken worden; dit onderwerp is nog te abstract. Wel kan de stemkwaliteit indirect beïnvloed worden.

 Zorg dat de omgeving rustig is, dat wil zeggen dat er geen aanleiding tot schreeuwen is;

 Zorg dat de luchtvochtigheid in orde is;

 Laat het kind niet op de tocht zitten;

 Let op lipsluiting;

 Geef het kind voldoende tijd en rust om te praten. Hectisch, hoog, gespannen ademen wordt hierdoor vermeden;

 Geef zelf het goede voorbeeld door rustig en niet te luid te spreken;

 Vermijd schreeuwen, gillen of fluisteren: schreeuwen, gillen en fluisteren is slecht voor de stem. Bijna alle kinderen schreeuwen wel eens tijdens hun spel en het is onmogelijk hen dat te verbieden. Maak het kind er echter wel af en toe op attent dat het schreeuwt en dat het slecht is voor de stem;

 Uiten van emoties: huilen, een driftbui hebben of ruzie maken is normaal, toch gebruiken kinderen hierbij hun stem verkeerd. Probeer het kind zo af te leiden dat het niet langer zijn stem forceert. Begin bijvoorbeeld zelf heel rustig te spreken. Dit heeft een kalmerende werking;

 Moedig het kind niet aan om gekke stemmetjes te doen;

 Kuchen of keelschrapen is slecht voor de stem, beter is het kind een slokje water te laten nemen;

 Ontspannen neuriën masseert de stembanden en trilt overmatig slijm op de stembanden los en weg.

Slechthorendheid

Bij slechthorendheid is er sprake van minder goed horen. Er zijn verschillende vormen van slechthorendheid. Een geleidingsverlies is het gevolg van een afwijking in het middenoor. Alle geluiden klinken wat zachter. Als u luid spreekt, zal het kind u goed verstaan.

Een perceptieverlies is het gevolg van een afwijking in het binnenoor of in de zenuwbaan van het oor naar de hersenen. Ook als u luider gaat spreken, blijft het kind u slecht verstaan. Het hoort niet alleen de geluiden zachter, maar het hoort ze ook vervormd.

Een kind kan een ernstig gehoorverlies aan één oor hebben, terwijl het andere oor goed is. Iemand met een één zijdig gehoorverlies kan niet goed horen wáár het geluid vandaan komt. De verschillende geluiden vloeien als het ware in elkaar over. Een gesprek van twee mensen in een rustige ruimte zal het kind goed verstaan.

De volgende kenmerken kunnen een indicatie zijn voor slechthorendheid:

 Wisselend goed en minder goed horen (het kind lijkt doof);

 Verminderde concentratie;

 Wegdromen;

 Snel vermoeid, lusteloos zijn, kringen onder de ogen, bleek gezicht;

 Sterk gelaatgericht zijn, zich wenden tot de spreker;

 Verkeerd of laat reageren op mondelinge taal (bijvoorbeeld bij opdrachten);

 Klankverwisselingen in de spraak;

 Veel mond ademen, vaak verkouden zijn.

De spraak/taalontwikkeling kan ernstig verstoord worden door slechthorendheid en/of doofheid, zelfs wanneer er sprake is van een tijdelijk gehoorverlies. Vooral bij kinderen met lichte of wisselende gehoorverliezen worden de problemen vaak niet onderkend.

Slechthorendheid kan veel verschillende oorzaken hebben. Middenoorontsteking is één van de meest voorkomende kinderziekten en heeft gehoorverlies tot gevolg. Het gehoorverlies is tijdelijk, maar kan ook blijvend zijn als de oorontsteking niet weggaat en het middenoor beschadigt. Oorontstekingen kunnen ontstaan door mond ademen, omdat hierbij „vuile‟ lucht in de luchtwegen en dus ook in het middenoor terecht komt.

Andere oorzaken van slechthorendheid kunnen zijn:

Prop in de gehoorgang;

Vocht in het middenoor: het zogenaamde „lijmoor‟ (glue ear);

 Ongeluk, bijv. het hoofd stoten op een ongelukkige manier

 Lawaai;

 Virusinfectie, bijvoorbeeld éénzijdig gehoorverlies als gevolg van de bof;

 Bacteriële ziekte, bijvoorbeeld doofheid na hersenvliesontsteking;

 Misvorming, bijvoorbeeld geboren worden met een afwijking in het oor;

 Erfelijkheid;

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

 Let op de lipsluiting. Als een kind zijn mond dicht heeft, ademt hij automatisch door de neus. Hierdoor komt er schone lucht in de luchtwegen en ook in het oor;

 Spreek op normale wijze;

 Spreek nooit met volle mond;

 Blijf tijdens het spreken stilstaan of stil zitten en houd het hoofd naar het kind gericht;

 Vermijd zoveel mogelijk omgevingslawaai;

 Moedig het kind aan vragen te stellen als het iets niet begrijpt;

 Voor de sociale contacten is het belangrijk dat het kind alles kan volgen wat er in de groep gebeurt. Als iemand achter in de ruimte iets zegt, zal de slechthorende daardoor vaker omkijken. Heb daar begrip voor;

Stotteren

Naarmate kinderen ouder worden, ontwikkelen zij de vaardigheid om vloeiend te leren spreken. Haperen of aarzelen komt bij alle kinderen voor, vooral tussen twee en vijf jaar. Pas als deze normale herhalingen van woorden, klanken of stukjes van zinnen erg vaak voorkomen en met spanning gepaard gaan, spreken we van stotteren of onvloeiend spreken.

De onderlinge verschillen bij kinderen zijn groot. De stotters of onvloeiendheden kunnen heel duidelijk zijn, maar ook onopvallend. Ouders geven vaak aan dat de mate van onvloeiendheid per periode sterk kan wisselen. Toename kan bijvoorbeeld voorkomen bij opwinding of bij verminderde lichamelijke conditie. Daarnaast spelen omgevingsfactoren een rol. Als er een groot verschil is tussen

wat een kind aan kan en wat de verwachtingen van de omgeving zijn (bijvoorbeeld met betrekking tot spreektempo of taal) kan het kind uit balans raken, waardoor het spreken minder makkelijk zal gaan en er nog minder vloeiend gesproken woorden te horen kunnen zijn. Er zijn een aantal factoren die een negatieve rol kunnen spelen bij de ontwikkeling van deze minder vloeiend gesproken woorden. naar gevestigd stotteren. Kinderen met meer aarzelingen en herhalingen in hun spraak lopen meer risico blijvend te gaan stotteren dan kinderen die dat minder hebben. Signalen die erop duiden dat normale minder vloeiend gesproken woorden zich ontwikkelt in de richting van gevestigd stotteren zijn onder andere hoorbare en zichtbare spanning tijdens het spreken, gespannen klank-, lettergreep-, en woordherhalingen, verlengingen (“nououou..”), blokkades (vast blijven zitten op een klank of een woord), vermijdingsgedrag en spreekangst. Daarnaast kunnen de reacties van opvoeders, hoe goed bedoeld ook, het kind het gevoel geven dat het niet goed spreekt. De houding en bezorgdheid van ouders ten overstaan van de minder vloeiend gesproken woorden kunnen dus grote invloed hebben op het spreekgedrag. Het kind kan de hulp juist als afwijzing of als extra druk ervaren. Bovendien kan het kind hoge eisen aan zichzelf stellen en speelt de eigen houding ten opzichte van het spreken een grote rol.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

 Ga uit van het idee: stotteren mag. Laat het kind uitpraten, ook als het stottert. Maak de zin niet af of zeg het woord niet in zijn plaats als het vastzit;

 Laat goedbedoelde adviezen als: “praat rustig”, “denk eerst na voordat je gaat vertellen”, “haal eerst diep adem”, achterwege. Het kind krijgt hierdoor de indruk dat er iets fout is met zijn praten;

 Kijk het kind aan en probeer te luisteren naar wat het duidelijk wil maken en reageer daarop. Het kind heeft zo het gevoel dat er echt naar hem geluisterd wordt;

 Over stotteren kun je gewoon praten. Als het kind duidelijk stottert, kun je zeggen dat je merkt dat het praten wel eens moeilijker gaat. Door erover te praten en daarbij aan te geven dat het niet zo erg is, steun je het kind;

 Prijs het kind om de dingen die het goed kan. Dit geeft het kind zelfvertrouwen;

 Je eigen spreken is een voorbeeld: spreek rustig en duidelijk. Neem ook de tijd met het kind te praten. Als je geen tijd heeft, zeg dat dan en vertel/spreek af wanneer je wel tijd heeft;

 Het is belangrijk dat het kind plezier in het praten houdt. Vertel het kind bijvoorbeeld ook eens dat je het fijn vindt, dat het kind je vertelde wat het wilde vertellen;

 Stotteren kan ook bij peuters en kleuters een indicatie zijn voor logopedische behandeling. Zeker als het langer duurt dan drie maanden en/of bezorgdheid bij ouders oproept;

 Bezorgdheid bij ouders van peuters is op zich al een reden om actie te ondernemen;

 Wijs de ouders in overleg met de leidinggevende en op de mogelijkheid om een logopedisch onderzoek, aan te vragen bij de huisarts;

 

Sociaal-emotionele ontwikkeling

Aspecten van de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen:

Plezier in het contact

De eerste glimlach is het teken dat een kind in staat is tot het maken van contact, het reageert met een teken van plezier, op de aanwezigheid van anderen en laat merken dat het hen heeft opgemerkt. Het wordt ook zelf actief in het zoeken van contact, het strekt de armpjes uit als het de moeder ziet aankomen, gaat huilen als het aandacht wil.

Als alles goed verloopt leert het kind vertrouwen op de warmte en veiligheid die zijn ouders geven en gaat zich hechten. Rond 8 maanden is die gehechtheid zo sterk dat het kind scheidingsangst gaat vertonen, het wordt angstig als het alleen gelaten of aan anderen wordt toevertrouwd. Als een kind in deze periode tekort komt (door verwaarlozing of mishandeling) loopt het ernstig gevaar blijvend beschadigd te worden in de ontwikkeling.

Imitatie

Kinderen leren al vroeg dat er lichaamstaal bestaat en dat bijvoorbeeld een lachend vriendelijk gezicht en een ontspannen houding betekent: kom maar op, ga maar verder.Gaandeweg leren zij ook de “regels van het spel” als deze tenminste via regelmaat en duidelijkheid tot hen komen. Vaak imiteren zij anderen. Bij een positieve reactie zal het geïmiteerde gedrag in het eigen gedragsrepertoire worden opgenomen. Volwassenen zijn hun grote voorbeeld.

Invoelingsvermogen wederkerigheid

Kinderen oefenen de regels van het met elkaar omgaan eerst door imitatie van wat zij volwassenen zien doen, vaak uitgespeeld met poppen en beren, maar later steeds meer vanuit zichzelf. Ze leren rekening te houden met anderen en hun gedrag op anderen af te stemmen. Zij weten inmiddels via de lichaamstaal haarfijn hoe de stemming van de belangrijke personen uit hun omgeving is en leren zich steeds beter in te leven in de gemoedsstemming van anderen.

Identificatie

Als een kind oog krijgt voor de ander zal hij graag willen lijken op degene die hij bewondert. Hij probeert net zo te praten of te lopen als die persoon, maar hij neemt ook de mening en houding over. In eerste instantie is dit vaak van vader of moeder.

Kinderen die opvallen

Als een kind geen interesse in anderen toont, niet gaat lachen of nooit de armpjes uitstrekt naar iemand is dit opmerkelijk. Ook het niet gaan imiteren kan een teken zijn dat er sprake is van een stoornis in de ontwikkeling. Kinderen die de wereld om zich heen niet begrijpen, leren ook de sociale regels niet kennen. Zij houden zich vaak vast aan starre regels en routines en vertonen weerstand tegen veranderingen.

Als de ontwikkeling op nog meer gebieden achter is, kan er sprake zijn van een algehele ontwikkelingsachterstand. Als het zich motorisch wel goed ontwikkelt, maar als de problemen zich vooral in de taal en het contact voordoen kan er sprake zijn van een contactstoornis. Echter ook kinderen met een gehoorstoornis of taalhandicap kunnen zich isoleren van de omgeving en vanwege hun beperkte mogelijkheden niet in staat zijn sociale regels te leren. Blinde of ernstig slechtziende kinderen ondervinden hiervan ook ernstige beperkingen in de contactontwikkeling.

Er zijn kinderen waarbij pas langzaam blijkt dat zij moeite hebben met het hanteren van regels, op een of andere manier blijven voor hen de regels te onduidelijk vanwege de slechte concentratie.

Ze kijken nooit lang genoeg naar anderen om te leren hoe patronen tussen mensen zich afspelen. Deze kinderen met aandachtsstoornissen en vaak hyperactief gedrag doen in eerste instantie heel gewoon aan, waardoor vaak niet onderkend wordt dat aan hun sociale onaangepastheid een ontwikkelingsstoornis ten grondslag ligt. Door onbegrip en negatieve feedback ontstaat een (steeds complexere) sociaal-emotionele stoornis. Bij emotioneel gestoorde kinderen komen signalen van ongenoegen veel vaker en heftiger voor dan bij andere kinderen. Meestal geeft de omgeving hier directe aanleiding toe. Het gaat bij emotionele problemen vaak om een verzameling van eigenschappen van het kind en invloeden van de opvoeders en de naaste omgeving.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Als een kind zich in sociaal-emotioneel opzicht niet goed ontwikkelt kan dit wijzen op een stoornis in het kind zelf of op omgevingsfactoren die de ontwikkeling bedreigen.

Er dient door een deskundige gekeken te worden naar:

 De aanwezigheid van een mogelijke lichamelijke of verstandelijke handicap; vanwege de beperkte mogelijkheden kan de sociaal-emotionele ontwikkeling ernstig verstoord zijn (secundaire contactstoornis)

 De aanwezigheid van een primaire contactstoornis, zoals autisme;

 De aanwezigheid van een aandachtsstoornis;

 beperkende of bedreigende factoren in de thuissituatie;

 Een neurotische persoonlijkheidsontwikkeling.

Bespreek dit met de leden van het team, de leidinggevende, en de ouders, en attendeer ouders in overleg met de leidinggevende om het kind nader te laten onderzoeken via het consultatiebureau, de huisarts of het VTO-team.

Gedragsproblemen voortkomend uit ontwikkelingsstoornissen

Er zijn kinderen die opvallend gedrag vertonen als gevolg van een ontwikkelingsstoornis. Het is belangrijk om dit te onderscheiden van opvallend gedrag dat bewust gebruikt wordt (om op te vallen of aandacht te krijgen) of dat aangeleerd is door imitatie of als gevolg van een bepaalde pedagogische situatie.

Kinderen met gedragsproblemen die voortkomen uit ontwikkelingsstoornissen zijn niet normaal te corrigeren omdat het gedrag niet bewust of opzettelijk is. Zij moeten geholpen worden om hun problematische gedrag bewust te vervangen door gewenst gedrag dat niet tot hun normale repertoire behoort. Dit kost enorm veel inspanning van deze kinderen en van hun opvoeders. Soms is daarvoor speciale therapie nodig of ondersteuning met medicijnen.

Aandachtsstoornissen, onverbeterlijkheid en contactproblemen geven de meeste last op school of op de kinderopvang. Als zo’n kind echter het etiket “lastig” krijgt opgeplakt, zal het ernstiger gedrag- en emotionele stoornissen krijgen als gevolg van faalangst en negatieve feedback. Tijdig herkennen en signaleren kan voorkomen dat een kind met een probleem een problematisch kind wordt.

Overbeweeglijkheid (hyperkinetisch gedrag)

Sommige kinderen zitten nooit stil. Ze zijn in de ogen van hun ouders erg druk en overbeweeglijk. Het overbeweeglijke kind kan zelf last hebben van zijn eigen onrust evenals de kinderen om hem heen. Het is moeilijk om te beschrijven wat ‘overbeweeglijkheid’ nu precies is. Het is een subjectief begrip. Wat de één overbeweeglijk gedrag noemt, noemt de ander misschien gezond en levenslustig gedrag.

Overbeweeglijkheid hoort tot op zekere hoogte bij de ontwikkelingsfase van een klein kind. Jonge kinderen hebben een grote bewegingsdrang; ze willen van alles ontdekken en zitten overal aan. Daarnaast ontstaat er een groeiend zelfbewustzijn, ze ontdekken het eigen ik en de eigen wil en ze hebben moeite het gezag van ouders te accepteren. Ze zijn dwars en koppig en willen de eigen zin doen. Ze verkennen grenzen en nemen meer bewegingsruimte in.

Toch is er een aantal gedragingen en gedragskenmerken te noemen die bij overbeweeglijke kinderen verhoudingsgewijs meer voorkomen:

Rusteloos en overactief gedrag: overal op en aan zitten, van alles omver lopen, moeilijk slapen;

 Opgewonden en impulsief;

 Stoort andere kinderen;

 Maakt dingen niet af;

 Kan niet stilzitten, wiebelt veel;

 Onoplettend en snel afgeleid;

 Verlangens moeten meteen vervuld worden, voelt zich snel gedwarsboomd;

 Huilt gemakkelijk en vaak;

 Stemming kan plotseling omslaan;

 Emotionele uitbarstingen, onvoorspelbaar gedrag;

Overbeweeglijk gedrag komt meer voor bij jongens dan bij meisjes (verhouding 8:1). Volgens schattingen - afhankelijk van de definitie - gaat het in Nederland om 5 tot 15% van de kinderen.

Vaak associeert men overbeweeglijkheid direct met ADHD (Attention Deficit and Hyperactivity Disorder). ADHD is een soort verzamelbegrip geworden waarnaar men te snel grijpt om gedragsverschijnselen te verklaren.

In bepaalde gevallen is het inderdaad mogelijk dat de oorzaak van overbeweeglijk gedrag ligt in het niet goed werken van bepaalde hersengebieden. Het lijkt echter verstandig om verklaringen voor overbeweeglijk gedrag eerst zowel letterlijk als figuurlijk dichter bij huis te zoeken.

Oorzakelijke factoren zijn te vinden in het kind, in de situatie thuis of in situatie op de opvang.

Mogelijke oorzakelijke factoren bij het kind

 Temperament van het kind: het kind is vanaf de geboorte (en soms daarvoor) al druk en beweeglijk;

 Onzekerheid, angsten en spanningen van het kind veroorzaakt door omgevingsfactoren

 Hersenbeschadiging;

 Hersendysfunctie: een onderdeel van de hersenen werkt niet helemaal goed;

 Allergie: het overgevoelig reageren op bepaalde producten.

Mogelijke oorzaken in de situatie thuis:

Het gedrag van het kind kan een reactie zijn op de ouder - kindrelatie. Dit kan te maken hebben met de opvoeding. De ouders weten bijvoorbeeld niet goed in te spelen op hun kind; zij laten zich te veel op sleeptouw nemen door het kind, zijn inconsequent in hun reacties, stellen te hoge eisen aan het kind of maken het kind te weinig duidelijk wat zij van hem of haar verwachten.

Ook kan het zijn dat er thuis ingrijpende gebeurtenissen plaatsgevonden hebben of plaatsvinden die spanningen met zich mee brengen voor het kind en voor de andere gezinsleden, zoals: gezinsuitbreiding, echtscheiding, verhuizing, ernstige ziekte van het kind of van een van de gezinsleden.

Kinderen kunnen hierdoor zo nerveus worden dat ze overbeweeglijk gedrag gaan vertonen.

Mogelijke oorzaken in de situatie op het kinderdagverblijf, peuterspeelplaats of de buitenschoolse opvang:

De overbeweeglijkheid van het kind kan ook gebonden zijn aan de opvang. Het heeft dan zeker zin te zoeken naar oorzaken en factoren in de situatie van het kind op de opvang.

Het kan zijn dat het kind zich onveilig voelt in de groep bijvoorbeeld door het gedrag van andere kinderen, of doordat het niet goed weet wat er van hem verwacht wordt. Hierdoor kan het kind angstig en onzeker worden. Deze gevoelens kunnen overbeweeglijk gedrag veroorzaken.

De pedagogisch medewerker zelf kan druk zijn en die onrust op bepaalde kinderen overdragen. Ook ook de omgeving kan een kind erg onrustig maken; bijvoorbeeld een rommelige groepsruimte, veel lawaai enz.

Bijzondere gebeurtenissen kunnen ook onrust teweeg brengen zoals: Sinterklaas of een verjaardag vieren, de komst van een nieuwe medewerker of een nieuw kind.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Meestal is het niet mogelijk om een bepaalde oorzaak aan te wijzen voor het gedrag van het overbeweeglijke kind. Bijna altijd is er sprake van meerdere, elkaar versterkende factoren.

Als enkele van die factoren te beïnvloeden zijn, zie je soms het gedrag van het kind al verbeteren. Daarnaast moet je rekening houden met het feit dat overbeweeglijkheid een gedragskenmerk van het kind kan zijn waarop je slechts geringe invloed kunt uitoefenen.

Maatregelen die overbeweeglijkheid positief kunnen beïnvloeden:

Regelmaat

Zorg voor duidelijkheid en regelmaat in de dagindeling, zodat het kind weet waar het aan toe is;

Kondig van tevoren aan wanneer je overgaat op een andere activiteit;

Vermijd zoveel mogelijk onverwachte gebeurtenissen;

Bereid het kind voor (maar niet te lang van tevoren) op nieuwe situaties. Bijvoorbeeld wanneer er een verjaardag gevierd wordt; beschrijf dan gedetailleerd wat de opeenvolging van gebeurtenissen zal zijn.

Rust

 Geef alle spullen - zeker die van het kind - een vaste plaats;

 Laat het kind in een groepje spelen met rustige kinderen, die als model voor hem kunnen dienen;

 Zorg voor een rustig lokaal en een opgeruimde omgeving (voor zover dat mogelijk is);

 Zorg voor rust in je eigen gedrag.

Structuur

 Hanteer duidelijke en eenvoudige gedragsregels met duidelijke positieve en aanmoedigende consequenties bij gewenst gedrag en negatieve consequenties bij ongewenst gedrag;

 Beperk de keuzemogelijkheden van het kind. Laat het kind wel kiezen, maar bijvoorbeeld uit 2 mogelijkheden;

Praat met het kind in korte duidelijke zinnen. Geef korte opdrachten - liefst één tegelijk - die stap voor stap uitgevoerd kunnen worden. Doe het eventueel voor en vraag het kind het op zijn eigen manier na te doen;

 Bied structuur aan in het spel; b.v. eerst samen met het kind spelen, daarna het kind alleen (met andere kinderen) laten spelen;

Bied het kind niet teveel tegelijk aan en ruim tussentijds (samen) op.

Positieve feedback

Het geven van aanmoedigingen is voor een overbeweeglijk kind nog belangrijker dan voor een ander kind. Ook al doet het zijn best, er gaat zoveel fout dat het zelfvertrouwen er voortdurend door ondermijnd wordt. Dat zelfvertrouwen is niettemin enorm belangrijk, daarom: moedig aan!

Zoek positieve punten om het gedrag van het kind te kunnen prijzen of belonen.

Probeer rustig gedrag van het kind zo systematisch mogelijk te versterken door er aandacht aan te schenken in de vorm van een complimentje, een aai over de bol, een knipoog of iets dergelijks. Benoem daarbij het positieve gedrag dat je op deze manier wilt versterken.

Probeer aan negatief gedrag niet teveel aandacht te besteden, zo mogelijk negeren.

Een overbeweeglijk kind moet wel duidelijk merken als hij over de schreef gaat. Corrigeren is soms noodzakelijk.

Stimulansen

 Zorg voor afwisseling in de perioden van activiteit en rust en ontspanning;

 Geef ruimte -letterlijk en figuurlijk- om te experimenteren en te bewegen;

 Wanneer het kind motorisch onhandig is, bied dan groot speelmateriaal aan en speelmogelijkheden met bewegen in plaats van precieze spelletjes of materiaal voor fijne motoriek;

 Leer het kind bewegingsspelletjes zoals schommelen en steppen, zodat het kind (eventueel via nadoen) een betere coördinatie en beheersing krijgt;

 Wanneer het kind slechts kort in staat is tot spel dat een bepaalde concentratie vraagt, onderbreek dan het spelen na verlies van concentratie en ga daarna weer verder;

 Wanneer het kind slechts kort in staat is tot gestructureerd spel, maak dan een activiteitenprogramma (dat dagelijks herhaald kan worden) met een aantal gevarieerde spelletjes.

Vertel de ouders wat je op de opvang doet om de beweeglijkheid in te dammen. Probeer ervoor te zorgen dat thuis onderdelen van jouw aanpak overgenomen worden.

Aandachtsstoornis

Bij aandachtsstoornissen gaat het om kinderen die hun rusteloze gedrag niet onder controle kunnen krijgen op momenten waarop van ze verwacht wordt dat ze zich concentreren. Bijvoorbeeld tijdens instructies of bij het uitvoeren van opdrachten. Ze blijven voortdurend in beweging, zitten te wiebelen en te draaien, lopen van hun plaats, stoten andere kinderen aan. Ze hebben daarmee een nadelige invloed op hun omgeving en op hun eigen ontwikkeling. Dit laatst doordat ze te weinig instructies oppikken en hun opdrachten niet goed uitvoeren.

Het lijkt erop dat kinderen met aandachtstekort niet goed in staat zijn belangrijke van onbelangrijke informatie te scheiden. Zij kunnen eigen impulsen en achtergrondprikkels te weinig onderdrukken. Zij richten hun aandacht niet goed en kunnen de aandacht niet lang ergens bijgehouden.

Lange tijd is aangenomen dat de stoornis het gevolg was van een minimale hersendysfunctie, daarom werden zij MBD-(minimalbraindysfunction) kinderen genoemd. Omdat zo’n disfunctie neurologisch meestal niet is vast te stellen, spreekt men tegenwoordig van ADHD-kinderen, als aandachtstekort en overbeweeglijkheid samengaan (ADHD=Attention Deficit and Hyperactivity Disorder).

Als mogelijke oorzaken bij aandachtstekort vinden we:

Hersenafwijking, ontstaan voor, tijdens of na de geboorte. Bijvoorbeeld ten gevolge van een infectie, epilepsie, trauma of medicijnen tijdens de zwangerschap erfelijke of familiaire factoren of zintuigproblemen.

Bij vermoedens van aandachts-tekortstoornis moet worden gelet op de gevolgen op school of op de kinderopvang. Het is zaak dat de zintuigen (vooral het gehoor) goed onderzocht worden. Ook de emotionele ontwikkeling en vooral het zelfbeeld van het kind is belangrijk. Een negatief zelfbeeld kan leiden tot faalangst of agressie.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Geef het kind een rustige plaats in de groep, zodat er zo weinig mogelijk storende prikkels zijn.

Ga bij instructies naar het kind toe, noem zijn naam, kijk het aan, wacht tot het jou aankijkt, spreek kort en duidelijk, geef niet meer dan één opdracht tegelijk, en laat zo mogelijk de boodschap herhalen.

Contactstoornis

Van een contactstoornis is sprake als een kind geen belangstelling heeft voor de ander en ook niet op hem reageert. De ander krijgt het vreemde gevoel als voorwerp benaderd te worden en het kind niet te kunnen bereiken of aanspreken. In extreme en zuivere vorm heet dit in zichzelf gekeerd en egocentrisch gedrag “autisme”. Er zijn echter ook mildere vormen en aan autisme verwante stoornissen.

Opvallende kenmerken zijn:

 Geen of weinig oogcontact;

 Geen of weinig reactie als er iemand binnenkomt;

 Het kind vertelt niet over wat het elders meemaakt;

 Vaak opvallende langdurig herhaalde motorische verschijnselen, zoals fladderen, alsmaar ronddraaien, op en neer springen, heen en weer hollen, wiegen of schommelen, en kloppen of trommelen;

 Obsessieve voorkeur voor bepaalde voorwerpen of handelingen, zoals:

 Schakelaars alsmaar aan en uit doen

 WC doortrekken

 Deuren open- en dichtdoen

 Het verzamelen van waardeloze voorwerpen;

 Het opzoeken en betasten van onbelangrijke details

Deze gedragingen belemmeren het ervaringsleren en het sociale functioneren.

Wat kun je als pedagogisch medewerker doen?

Bespreek je ongerustheid over de contactarme en de betrokkenheid van het kind met de ouders, team en de leidinggevende. Adviseer ouders in overleg met de leidinggevende eventueel nader onderzoek te laten doen, ook op zintuigafwijkingen en ontwikkelingsstoornissen.